NHÀ SƯ TRUYỀN GIÁO ĐẦU TIÊN TẠI SÀI G̉N
Tỳ Kheo Thiện Minh
Những người Việt Nam đầu tiên phát động phong trào nghiên cứu Phật giáo Nguyên thủy có thể nói là cụ Nguyễn Văn Hiểu, Văn Công Hương và Bác sĩ Lê Văn Giảng. Các người này là những nhà nho, có học thức thời bấy giờ, v́ tuổi đời chồng chất và ngán ngẫm thế sự nên t́m đến sự êm dịu , thanh tịnh và mát mẻ của tâm hồn bằng con đường sách vỡ. Chính quyển sách "La Sagesse de Boudha" của người Đức viết bằng tiếng pháp về Phật giáo đă làm chuyển hóa những tâm hồn vĩ đại đó. Thế rồi ba tâm hồn này tự hứa hẹn nhiệm vụ cho nhau để mở đạo pháp Nguyên Thủy tại Việt Nam, nhiệm vụ đó là:
-Cụ Nguyễn Văn Hiểu t́m đất xây chùa tạo tháp để có địa điểm chư Tăng hoằng dương chánh pháp.
- Cụ Văn Công Hương nhận trách nhiệm in ấn những tài liệu kinh điển cần thiết để truyền bá chánh pháp.
- Bác sĩ Lê văn Giảng v́ đang c̣n làm việc ở Campuchia nên nhận trách nhiệm khảo cứu kinh điển Phật giáo và t́m biện pháp truyền bá Phật giáo Nguyên thủy về Việt Nam.
Trách nhiệm đă có, ngày chia tay đầy cảm động, trời đất dường như cũng đồng cảm với ba con người vĩ đại này. Ai cũng có trách nhiệm với công việc của ḿnh nên không bao lâu hoài băo và tâm nguyện của các vị này thành tựu. Từ ngày chia tay bác sĩ Lê Văn Giảng trở về Nam Vang tầm sư học đạo ,sôi mài kinh sử. Với chút vốn liếng hiểu biết về đạo pháp, bác sĩ chia sẻ cho những người bạn của ḿnh. Nào có ngờ đâu, Phật pháp nhiệm mầu nên những người bạn của bác sĩ hoan hỷ đến mức độ bỏ tất cả trần duyên cuộc sống xuất gia theo Phật giáo Nguyên thủy.
Người đầu tiên tu theo Phật giáo nguyên thủy là Ḥa thượng Thiện Luật, thế danh Ngô Bảo Hộ, sinh năm 1898 tại Sa Đéc, xuất gia Sa di năm 1934 và xuất gia Tỳ kheo năm 1937. Người thứ hai là Ḥa thượng Huệ Nghiêm, thế danh Hồ văn Viên, sanh tại Sa Đéc, xuất gia năm 1938. Người thứ ba là ḥa thượng Bửu Chơn, thế danh Phạm văn Tông sinh 1914 tại Hội An, Sa Đéc, xuất gia ngày 19 tháng 7 năm 1940. Người thứ tư, Ḥa thượng Hộ Tông, thế danh Lê văn Giảng sinh 1893 quận 7, Phnom- Penh, xuất gia ngày 15 tháng 10 năm1940.
Tuy nhiên trước đó cũng có một số nhà sư xuất gia tu theo Phật giáo Nguyên Thủy nhưng những vị này là người việt gốc Khơme ở sáu tỉnh miền Tây nam bộ. Cố nhiên những vị này cũng có công rất lớn trong giai đoạn đầu của Phật giáo Nguyên thủy, đó là sư Miên, sư Sanh, sư Thạnh (trụ tŕ Chùa Sùng Phước) và sư Bảy Tiệm.
Song song với những nhà sư đó là nhóm Phật tử Việt kiều ở Campuchia, họ cũng là những người phát huy phong trào nghiên cứu đạo Phật nguyên thủy và truyền bá chánh pháp. Thầy Tám Học là người Phật tử có công rất lớn chuyển đổi ngôi chùa Sùng Phước ở Nam Vang thành ngôi chùa của Phật giáo Nguyên Thủy đầu tiên. Chính địa điểm này là trung tâm đầu tiên để nhóm cư sĩ Phật tử hội họp bàn thảo về đạo pháp. Ban dịch thuật lần đầu được thành lập tại đây để dịch những kinh sách cần thiết giúp ích Phật tử việt Nam hiểu về đạo Phật Nguyên thủy. Nhóm dịch thuật này do Cư sĩ Lê Văn Giảng (nay là Ḥa Thượng Hộ Tông ) làm trưởng ban. Trong số này có Thầy Sáu Hoa, thầy Ba Diên và thầy Ba Lư là những nhà dịch thuật rất có tầm cỡ, Thầy Ba Lư dịch nhiều bài kinh trong quyển Nhật tụng bằng lối văn vần bất hủ như tiểu sử Phật Thích Ca, kinh Phật Nhập Níp bàn, kinh Vô Thường Khổ Năo, Vô Ngă. Và cũng chính nhóm dịch thuật này thành lập tạp chí Ánh Sáng Phật pháp đầu tiên để phổ giáo lư cho người Việt Nam. Nhờ hoạt động Phật pháp tốt nên đă gây tiếng vang rất xa, chẳng bao lâu nhiều nhà trí thức đến cộng tác và hỗ trợ cho công việc truyền bá Phật pháp về Việt Nam. Trong số những người đến tham gia có ông Sáu Tông sau này xuất gia trở thành Ḥa Thượng Bửu Chơn, một vị cao tăng đóng góp rất nhiều công tŕnh cho Phật giáo Nguyên Thủy tại Việt Nam trong giai đoạn đầu.
Về phía cụ Nguyễn Văn Hiểu th́ cố công t́m đất xây chùa, ông t́m một khu đất khá lư tưởng và rất thích hợp cho những vị Sa môn chân tu thiền định, đó là chùa Bửu Quang ngày nay. C̣n nỗi hoan hỷ nào hơn khi hoài băo và lư tưởng của ḿnh đă thành tựu. Lại nữa hiện nay có nhiều người Việt Nam đă tu theo Phật giáo Nguyên Thủy, nên ông lập tức viết thư gởi cho người bạn của ḿnh là bác sĩ Lê Văn Giảng tức Ḥa Thượng Hộ Tông nên nghĩ đến việc truyền đạo về Việt Nam. Ḥa Thượng lúc này bận việc khảo cứu kinh điển và dịch quyển kinh Nhật Tụng để người Việt tụng niệm công phu tối và sáng. Ḥa Thượng bàn lại chuyện này với Ḥa Thượng Thiện Luật và được sự động viên của Phật tử Việt Kiều ở Nam Vang nên Ḥa Thượng Thiện Luật về Việt Nam tiếp nhận chùa Bửu Quang đầu tiên.
Lần đầu tiên ở Việt Nam có một vị danh tăng tướng mạo trang nghiêm y bát chỉnh tề đi vào xóm khất thực mỗi buổi sáng ở ngoại ô thành phố. Cử chỉ và việc làm đó quá lạ đối với dân Việt Nam, nên óc ṭ ṃ của họ, mỗi buổi chiều dân chúng kéo nhau vào chùa Bửu Quang vấn đạo Ḥa Thượng Thiện Luật. Nhờ vậy không bao lâu có được một số Phật tử nồng cốt biết cung kính chư Tăng, biết bố thí và tham thiền. Sở dĩ Ḥa Thượng thành công bước đầu như vậy phần lớn cũng nhờ cụ Nguyễn Văn Hiểu và một số bạn bè của cụ. Thế rồi h́nh ảnh đẹp đó không tồn tại được bao lâu rồi Ḥa Thượng phải trở về lại Nam Vang. Cuối cùng chùa Bửu Quang lúc này do cư sĩ tạm thời quảng lư. Mặc dù tâm đạo của họ c̣n non nhưng niềm tin và sự tin tiến của họ vững chăi. Bận rộn nhiều công việc ở trần thế nhưng ngày nào họ cũng đến tụng kinh lạy Phật và tham thiền như ông Hiểu, ông Hương...
Khi cư sĩ Lê Văn Giảng xuất gia th́ lúc bấy giờ cơ duyên về việc hoằng pháp ở Việt Nam đă chính muồi. Chùa chiền th́ cụ Nguyễn Văn Hiểu đă xây dựng, chư Tăng lúc bấy giờ đă xuất gia hơn năm vị, kinh sách dịch khá nhiều. Theo lời mời của cụ Nguyễn Văn Hiểu, phái đoàn chư tăng gồm có Ḥa Thượng Thiện Luật , Ḥa Thượng Huệ Nghiêm và Ḥa Thượng Hộ Tông lên đường sang Việt Nam khai sáng Phật pháp. Ngôi chùa các ngài dừng chân là chùa Bửu Quang (Ratana) .
Ngôi chùa này là ngôi chùa đầu tiên của Phật giáo Nguyên thủy sau ngôi chùa Sùng Phước ở Nam Vang. Truyền thống chư Tăng Nam tông mỗi sáng các ngài điều đi hóa duyên khất thực để cho Phật tử gieo duyên lành trong chánh pháp. H́nh thức khất thực rất đặc biệt vừa giới thiệu Phật tử h́nh ảnh cao đẹp của chư Phật trong quá khứ, vừa nêu cao nếp sông dung dị của chư Tăng và gần gũi với đồng bào Phật tử. Buổi sáng khất thực c̣n buổi chiều thuyết pháp giảng đạo dạy thiền cho Phật tử, nhất là nhóm Phật tử của cụ Nguyễn Văn Hiểu. Nhóm Phật tử này tuy ít nhưng là thành phần trí thức, do đó họ rất dễ dàng hấp thụ đạo pháp. Nhờ đạo phong, tài đức và lối thuyết giảng của các ngài cộng thêm sự truyền đạt lại của nhóm trí thức đạo pháp cho những người bạn và thân bằng quyết thuộc. Thế là chẳng bao lâu số Phật tử đến quy y theo Phật giáo Nguyên thủy rất đông như Gia đ́nh bà Cả và ông Xă Hứa, ông Cả Ngưu ở Phú Nhuận, ông Hương Giáo Thêm (về sau, xuất gia và là trụ tŕ chùa Giác Quang ), ông Cựu Thông Phán, Phạm Côn Lợi, ông Hương, Quyến, Núi, Cầm và ông Nhân...
Càng ngày số tín đồ đông đảo nên mỗi buổi chiều là các ngài luân phiên nhau thuyết giảng Phật pháp và mở lớp dạy giáo lư cũng như hướng dẫn Phật tử pháp môn thiền. Không khí mỗi ngày ở tổ đ́nh Bửu Quang lại thêm sinh động. Lúc này Ḥa Thượng Bửu Chơn th́ đang trong giai đoạn tu thiền ở rừng trên Nam Vang, cho nên vào mùa hạ th́ cụ Nguyễn Văn Hiểu thỉnh Ḥa Thượng xuống dạy thiền và giảng đạo cho Phật tử.
Sau đó Ḥa Thượng Huệ Nghiêm hóa duyên ở Phú Nhuận và thuận duyên nên ngài được Phật tử hỗ trợ xây một trung tâm thiền định nhỏ để tự tu và hướng dẫn Phật tử tu thiền. Đây là trung tâm thiền định đầu tiên (nay không c̣n nữa), nhờ có trung tâm thiền định nên Phật tử rất thích đến đây hành đạo để cho tâm tư thanh thản.
Về phía cư sĩ, ông Dương Văn Thêm nhờ hấp thụ Phật pháp do phái đoàn truyền đạo đầu tiên ở chùa Bửu Quang nên ông cảm thấy tuổi đời chồng chất và ngán ngẫm thế sự và rồi ông quyết định cất cốc tu tại gia ở B́nh Đông. Chẳng bao lâu duyên lành hội đủ, ông xuất gia ở Nam Vang và về cốc ở B́nh Đông tiếp tục tu hành. Cốc của ngài ở B́nh Đông sau này trở thành chùa Giác Quang là một trung tâm truyền bá Phật pháp rất mạnh trong giai đoạn đầu. Tại đây nhiều Phật tử đă quy y trở thành cận sự nam và cận sự nữ hộ tŕ Phật giáo Nguyên thủy, có rất nhiều vị tăng tài xuất gia tại ngôi chùa này và phụ các ngài trong công cuộc xây dựng ngôi nhà Phật giáo Nguyên thủy.
Thế cho nên phái đoàn truyền giáo do Ḥa Thượng Hộ Tông làm trưởng đoàn du nhập Phật giáo Nguyên thủy vào Việt Nam năm 1938 là một thành tựu lớn. Mặc dù lúc đó người ta chỉ thấy có một vài nhà sư áo vàng mỗi buổi sáng khất thực trên đường phố, ấy vậy mà ngày nay nó đă trở thành một tổ chức hệ thống của Phật giáo Nam Tông được nhà nước công nhận.
Taøi Lieäu tham khaûo:
Tieåu söû cuï Nguyeăn Vaên Hieåu
Tieåu söû cuï Vaêng Coâng Höông
Soå Hoäi Vieân: Giaùo Hoäi Taêng Giaø Nguyeân Thuyû VN