1.  

2. THẤT GIÁC CHI

 

Thưa quí vị!

Chỉ còn hai ngày nữa là qua mùa dâng y Kathina. Chùa Kỳ Viên hôm nay tổ chức lễ hội Tăng y theo truyền thống Phật giáo Nam Tông.

Trong các loại phước báu tu tập là cao nhất, vì sao? Vì phước báu thông thường như Bố thí – Trì giới… chỉ đưa đến tái sanh làm người hay làm Chư thiên mà thôi, chỉ có phước tu tập mới dẫn đến sự giải thoát già - bệnh - chết.

Thời Pháp này tôi đề cập đến bảy Pháp đưa chúng sanh ra khỏi già - bệnh - chết. Đó là Thất Giác Chi.

1- Niệm giác chi (satibojjhaṇga)

Niệm (sati) nghĩa là ghi nhớ, sự ghi nhớ này dẫm chúng ta ra khỏi luân hồi nên có tên là Niệm giác chi.

Sự ghi nhớ hay Niệm có nhiều cách, người Phật tử tu thiến chỉ (samadhijhāna) thì Niệm 1 trong 40 đề mục hơi thở là gần gũi với chúng ta nhất.

Con người sống nương vào hơi thở, khi hơi thở vào ra cơ thể này xem như (không còn) người ấy chết.

Muốn hơi thở không còn ra vào cơ thể mà người ấy còn sống, người này phải đắc và an trú vào tứ thiền.

Muốn đắc tứ thiền cũng phải nương vào niệm.

Hoặc giả, Đức Phật có dạy: “sự chết luôn luôn đến với mọi chúng sanh”. Nó đến bất kỳ lúc nào, bất kỳ nơi đâu: ban ngày hoặc ban đêm, nhà cầu, nhà tắm, trên giường, trên đất… bất kỳ thời điểm nào, bất kỳ đại điểm nào nó cũng đều có thể đến.

Chúng sanh thường kinh sợ trước sự chết, khi ấy tâm bấn loạn, hốt hoảng để rồi những phước thiện đã tạo trước đây như Bố thí, Trì giới… không thể cho quả, khiến người này phải xa xuống khổ cảnh.

Đức Thế Tôn dạy chúng ta Niệm sự chết để tâm được an tịnh trước giờ phút lâm chung, tạo cơ hội cho phước sanh quả tốt đưa về hai cõi nhân thiên.

Trong kinh Tứ Niệm Xứ, Đức Phật có dạy: chúng ta hãy ghi nhớ tất cả từ: đi, đứng, nằm, ngồi cho đến những oai nghi nhỏ như co tay, duỗi tay, mặc áo quần, tắm rữa… Như vậy, sự ghi nhớ (hay niệm) này được diễn tiến khắp mọi nơi, mọi thời điểm trong sinh hoạt hằng ngày của chúng ta.

Hoặc quý vị “niệm Phật” là ghi nhớ một hồng danh trong chín hồng danh của Đức Phật.

Mục đích của Pháp niệm là giúp tâm chúng ta an tịnh giữa những xáo trộn sinh hoạt trong đời sống. Một số Phật tử khi vào bếp lại không dám niệm Phật vì cho là có tội, là bất kính với Đức Phật. Đây là ý nghĩ sai lầm, sao lại có tội? Phước hay tội là do nơi tâm đâu phải do xuất phát từ bàn thờ, từ nơi phòng khách sạch sẽ.

Trong kinh có ghi: có những Tỷ kheo vào nghĩa địa, niệm đề mục “tử thi” chứng được đạo quả. Nghĩa đại còn đáng sợ, đáng ghê hơn nhà cầu nhà bếp kia mà, quý vị cứ niệm Phật bất kỳ ở nơi nào đều không sao cả, miễn là tâm quý vị ghi nhớ rõ ràng “Ấn Đức Phật” là tốt rồi, là có phước.

Khi chúng sanh gần chết hay nhớ lại những gì thường làm trước đây. Có những người thường đi đá gà, lúc gần chết bảo họ “niệm Phật”, trong lúc mê sảng họ niệm trật lất trật lơ là “đá gà, đá gà”.

Nên trong lúc còn khỏe mạnh, tỉnh táo chúng ta tập niệm Phật, niệm hơi thở, niệm sự chết… để tạo thành thói quen. Trong lúc gần chết tâm sẽ dễ dàng gắn vào đề mục ấy hơn, đ62ng thời tâm không bị kinh hoàng trước sự chết gần kề.

Khi niệm hơi thở, quý vị sẽ thấy hơi thở dài rồi từ từ ngắn lại, nhỏ lại…

Chúng ta đã làm quen với hơi thở như thế, khi sắp chết hơi thở cũng từ từ ngắn lại rồi mất hẳn. Vì trước đây tâm đã biết trạng thái này, ghi nhớ trạng thái này thường xuyên, không có sự sợ hãi đối với hơi thở loại này. Nên khi sắp chết, tuy có gặp hơi thở này, tâm cũng không hề sợ.

Đây là lợi ích thiết thực của Pháp niệm. còn niệm giác chi là ghi nhớ rõ ràng tướng vô thường, khổ não và vô ngã.

2. Huệ giác chi hay trẠch pháp giác chi

Chính huệ hay trí tuệ giúp chúng ta thấy được sự vô thường, khổ não, vô ngã trong đời sống thực tại.

Già - bệnh - chết nó diễn tiến từng phút từng giây, ta không muốn già, không muốn bệnh, nhưng già - bệnh cứ đến. Đó là quy luật vô ngã.

Chính trí tuệ giúp chúng ta không còn bám chấp vào những gì của thế tục, của thân xác.

Thân xác này ví như lá cây, an đầu xinh đẹp như lá cây có màu xanh mơn mởn, để rồi già như lá cây có màu vàng, rồi đi đến chết như lá cây rụng xuống lìa cành.

Sở dĩ, chúng ta hằng ngày không thấy mình già, bị biến đổi là do vô minh che lấp, đến khi nhìn lại mới biết “ta già”. Hai – ba mươi năm trôi qua nhanh như ánh chớp “mới trẻ trung đó nay đã lụm cụm lưng còng rồi”.

Huệ giác chi là dùng trí tuệ xem xét thường xuyên, để phá vỡ vô minh, nhân diện ra già - chết đang dần dần đến trên thân xác này. Không có trí tuệ quán xét, nên chúng ta cứ bị lầm tưởng “trẻ mãi không gì”, “khỏe hoài không bịnh”, tự đánh lừa mình, tự mình chối bỏ sự thật. Có người khi còn nhỏ chụp tấm ảnh, lớn lên nhìn vào cảnh chính người đó không còn nhận ra là mình.

Có người tuy tuổi còn nhỏ, nhưng vì bệnh hoạn nên thân xác trở nên già cỗi, như tôi về Campuchia các vị trên đó hỏi tôi được 80 chưa? Tôi đáp: chưa, mới được 50, họ hít hà: “sao thấy Ngài già quá vậy”.

- Vì tôi bị bịnh.

Có trí huệ chúng ta mới chấp nhận già - bịnh, vì không dám chấp nhận sự thật nên chúng ta cảm thấy sợ già, sợ chết. Có ai khen ta trẻ, đẹp hẳn chúng ta sẽ hài lòng, còn bảo chúng ta già - xấu, tuy không nói ra cũng cảm thấy khó chịu, vì không có trí tuệ nên bị vô minh che lấp như vậy.

Nàng Hoàng Hậu Khemā trước đây cũng vậy, muốn đi nghe Pháp nhưng nghe Đức Phật chê trách thân này là dơ bẩn… bà không đi. đến khi nhìn ra sự thật thân này bị vô thường chi phối cuối cùng đi đến già - chết thì giác ngộ đắc quả ngay.

Điều thứ ba là: Tấn giác chi hay Tấn Bồ đề, chính vì có Tấn Bồ đề chúng ta mới thấy: Đạo Phật không dạy người ta lười biếng, nhiều người bảo rằng: “mấy người đi tu là lười biếng mà muốn sung sướng, để người ta cúng dường cho ăn mà không chịu làm”.

Thật ra, Đức Phật dạy các đệ tử phải tinh tấn siêng năng, thức khuya dậy sớm để tụng kinh, niệm Phật, đi kinh hành… Quý vị thấy có vị nào lười biếng mà trở thành thánh tăng đâu.

nhờ có tinh tấn nên mới học kinh – hành Pháp. Điển hình như: nhờ có tinh tấn quý vị học thuộc nhiều bài kinh như: Thỉnh pháp sư, lễ bái Tam bảo… còn lười biếng thì không thể nào thuộc được.

Trong đạo Phật, ai tinh tấn hành đạo thì Đức Phật khen, nhờ có tinh tấn mới đạt được đạo quả.

Đức Phật có dạy trong kinh Đại Bát Níp Bàn lời di huấn tối hậu của Ngài là: hãy tinh tấn chớ có dễ duôi.

Điều bốn là Hỷ giác chi: là pháp khi mình thực hiện rồi, nghĩ lại cảm thấy vui. Như khi quý vị làm một con đường hay cúng dường xây cất chùa, khi nghĩ lại cảm thấy vui.

Hỷ Bồ Đề là khi hành đạo chứng được những điều lạ mà trước đây mình không biết, khi hành đạo chứng đạt được thiền định chẳng hạn, tâm cảm thấy thỏa thích, vui mừng để rồi cố gắng tiến thêm.

Điều năm là: Khinh an Bồ Đề hay khinh an giác chi.

Khinh an là trạng thái lâng lâng nhẹ nhàng của thân tâm, như khi quý vịđi đường xamệt mõi, khi về nhà tắm rữa mát mẽ, thân cảm thấy nhẹ nhàng, tâm cảm thấy khoan khoái.

Điều sáu là: Định Bồ đề hay định giác chi.

Tức là nói đến sự chứng đạt thiền định như chứng sơ thiền, nhị thiền…

Đức Phật dạy muốn có được những Pháp thiền này nên tìm nơi thanh vắng để hành thiền. Có người nói: “nhất tu thị nhị tu rừng” cho rằng tu ở phố chợ mới là hay chứ còn ở nơi rừng thì thường lắm. Thật ra ở nơi thanh vắng mà kềm chế cái tâm còn khó khăn, nói chi ở phố chợ rần rần làm sao mà tu. Ở nơi thanh vắng không ai đụng chạm, tâm không bị quấy nhiễu, còn ở chợ thì xích mích liên miên, tâm luôn luôn quấy rầy làm sao mà tu.

Đức Phật dạy: bậc trí thức nên tìm nơi thanh vằng để rèn luyện cái tâm.

Chúng ta tu cần ở nơi thanh vắng, như khi ở nhà chẳng hạn có ba bốn người bà con, họ còn gây gỗ nhau, rồi mình phải nhận xétai đúmg ai sai, có khi còn phải đứng ra phân xử cho gia đình êm ấm trở lại, khi ấy cái tâm bị động rồi. Nói chi nơi có đông người thì cái tâm này càng bị loạn động hơn nữa.

Pháp thứ bảy là Xả Bồ đề.

Xả là đừng có chấp, như người ta có chữi mắng mình thì mình nghĩ họ chữi đất nước lửa gió chứ không phải chữi mình.

Quý vị nghĩ coi, thân này là do đất nước lửa gió hợp thành, chẳng có chi là trai hay gái cũng chằng phải là của ta. Chỉ vì chấp vào ta nên mới giận hờn, chữi mắng nhau.

Nếu như có ai chữi mắng người khác thì ta cũng không giận, trái lại khi chữi mình thì mình sân hận để rồi những phước mà mình tạo không cho được quả tốt. Tất cả do chúng ta không biết xả bỏ mà ra.

Như vua A Dục tạo nhiều tháp thờ xương Phật, bố thí cúng dường rất nhiều. Khi vua già - bịnh, Đức vua muốn bố thí nhưng các quan sợ hết của nên không làm. Đức vua nghĩ rằng: “mình già bịnh rồi, biểu họ họ không làm” ông sân hận nên khi chết sanh làm con rắn nằm kẹt cửa chờ ông quan cải lời mình đi ra mổ cho chết. Nhưng may nhờ ông có người con là bậc thánh nên cứu ông thoát ra sự oan trái và ác nghiệp đó.

Quý vị thử nghĩ xem, quý vị làm phước có bằng vua A Dục? Nên quý vị cần tu là tốt hơn làm phước, làm phước chỉ là phụ mà thôi.

Đây là bảy Pháp Giác chi tu hành để giác ngộ giải thoát nhất là Níp bàn.

Ta cần suy xét luôn rằng: đời này không bền vững, mới đó còn không còn nói chi là thân xác này; thân này rồi cũng trở thành thây ma thôi. Có nhiều người con, khi cha mẹ gần chết họ không dám đến gần, có khihọ cũng mời mấy sư đến tụng kinh, nhưng họ không dám đến gần, chỉ đứng xa hỏi “ba con chết chưa sư?”. Đấy! chưa chết mà người nhà còn sợ như vậy, khi chết rồi có người không dám rờ thây cha mẹ mình nữa là khác.

Do đó, chúng ta thường xuyên quán tưởng, có quán tưởng chúng ta mới chán nãn, có chán nãn chúng ta mới tu. Còn làm phước cũng tốt, nhưng chỉ phụ mà thôi, vị nào không có khả năng làm phước cũng đừng buồn miễn sao cố gắng tu là tốt rồi, tu mới là quan trọng.

Khi tu chúng ta sẽ có được hạnh phúc, không bị phiền phức lôi kéo.

Tóm lại bảy Pháp để tu là: Niệm Bồ đề, Huệ Bồ đề, Tấn Bồ đề, Hỷ Bồ đề, Tịnh Bồ đề, Định Bồ đề và Xả Bồ đề.

Phước thời Pháp hôm nay xin chia đều đến chư Phật tử, xin hồi hướng đến tất cả Chư thiên tại Tổ Đình Kỳ Viên này, xin Chư thiên hoan hỷ phước báu và hộ trì Phật Pháp được tồn tại năm ngàn năm. Xin Chư thiên hộ trì Phật tử được tinh tấn tu hành.

Mục Lục