" />
phatgiaonguyenthuy.com
xuan2017

 Chú Giải

Chú giải Phật Tự thuyết - Udāna

Ngày đăng tin: 6 năm trước
(5/1)
Bản Tiếng Pāli: Ācariya DhammapālaBản Anh Ngữ : Peter MasefieldDịch giả: Tỳ Khưu Siêu Minh
Chú giải Phật Tự thuyết - Udāna

MỤC LỤC

LỜI GIỚI THIỆU

Bản tường trình khởi đầu công trình biên soạn

CHƯƠNG MỘT: GIÁC NGỘ                                

1. Giác ngộ (1)

2. Giác ngộ (2)

3. Giác ngộ (3)

4. Gốc cây đa

5. Các vị Trưởng lão

6. Trưởng lão đại Ca Diếp (Kassapa)

7. Tại Pāvā

8. Sagāmaji

9. Các vị ẩn sĩ búi tóc

10.Ngài Bāhiya

CHƯƠNG HAI: MUCALINDA                                       

1. Mucalinda

2. Vị vua

3. Với cây gậy

4. Lòng kính trọng

5. Với một Phật tử

6. Mang thai

7. Con trai độc nhất

8. Suppavāsā

9. Visākhā

10. Bhaddiya con trai của ngài Kāigodhā                                       

CHƯƠNG BA: NANDA  

1. Nghiệp

2. Nanda

3. Yasoja

4. Sāriputta

5. Koita

6. Pilinda

7. Kassapa

8. Của bố thí

9. Nghề thủ công

10. Nhờ thế gian                                   

CHƯƠNG BỐN: MEGHIYA

1. Meghiya

2. Bị phân tâm (phóng dật)

3. Người chăn Bò

4. Dưới ánh trăng rằm

5. Với Long vương

6. Piṇḍola

7. Sāriputta

8. Sundari

9. Upasena Vaṅgantaputta

10. Sāriputta 

 CHƯƠNG NĂM: SOṆA  

1. Người yêu quí

2. Sanh mệnh ngắn ngủi

3. Bệnh nhân phong

4. Các chàng thanh niên

5. Uposatha trai giới (ngày tụng giới)

6. Soṇa

7. Revata

8. Chia rẻ

9. Ðiều giễu cợt

10. Cūapanthaka                 

CHƯƠNG SÁU: NGƯỜI MÙ BẨM SANH

1. Thọ mệnh

2. Ðể tóc rối

3. Quán xét lại

4. Quan điểm (1)

5. Quan điểm (2)

6. Những quan điểm (3)

7. Subhūti

8. Cô gái làng chơi

9. Ở trên và quá khứ

10. Họ khởi sanh 

 CHƯƠNG BẢY: TIỂU PHẨM 

 1. Bhaddiya (1)

2. Bhaddiya (2)

3. Chấp thủ (1)

4. Chấp thủ (2)

5. Người lùn

6. Diệt trừ ái dục

7. Diệt trừ những hý tưởng nữa

8. Kaccāna

9. Cái giếng

10. Udena (Ưu điền vương)

 CHƯƠNG TÁM: DÂN LÀNG PĀALI

1. Nibbāna (1)

2. Níp bàn (2)

3. Níp bàn (3)

4. Níp bàn (4)

5. Cunda

6. Dân làng Pāali

7. Chúng sanh đang trên lộ trình

8. Visākhā

9. Dabba (1)

10. Dabba (2) 

 NHẬN ĐỊNH KẾT THÚC

Chữ Viết Tắt

Xuất bản tập chú giải  Phật Tự Thuyết  (Udānaṭṭhakathā)

Ee         Bản văn tiếng Anh, Hội Thánh điển Pāli (PTS ) F. L Woodward,xb. 1925

Ce        Bản văn Tiếng Tích Lan (Sinhale), xuất bản  tại. Colombo. 1928

Be        Bản văn tiếng Miến Chaṭṭhasaṅgāyana, xuất bản tại. Rangoon. 1958

Se         Bản văn Tiếng Thái, xuất bản tại Bangkok, 1922

 

Bản văn            (TÐ CG Pāli (CPD)         Tiếng Pāli                        Tiếng Việt

A                        AN                                   Aṅguttaranikāya                 Tăng chi bộ kinh

AA                      Mp                                   Cty on A                            C/g Tăng chi bộ

Abhp                  Abh                                  Abhidhānappadīpikā      

Ap                      Ap                                   Apadāna                          Thí Dụ Kinh

Ap-a                   Ap-a                                Cty on Ap                           C/g Thí dụ Kinh

Asl                     As                                    Cty on Dhs                         C/g Bộ Pháp Tụ

Bv                      Bv                                   Buddhavaṃsa                    Phật tông

Bv-a                   Bv-a                                Cty on Bv                           C/g  Phật tông

D                       DN                                   Dīghanikāya                       Trường Bộ Kinh

DA                             Sv                                                Cty on D                                        C/g Trường bộ kinh

Dhp                    Dhp                                 Dhammapāda                     Pháp cú kinh

Dhp-a                 Ahp-a                               Cty on Ahp                         C/g Pháp cú kinh

Dhs                    Dhs                                  Dhammasaṅgaṇī                 Bộ pháp tụ

Gv                      Gv                                   Gandhavaṃsa              

It                       It                                     Itivuttaka                           Bản sự kinh

It-a                    It-a                                  Cty on It                            C/g Bản sự Kinh

J                        Ja                                    Jātaka                               Kinh bản sinh

Khp-a                 Pj I                                  Khuddakapāṭha cty             C/g Tiểu tụng kinh

Kvu                    Kv                                   Kathāvatthu                       Thuyết Sự Luận

M                       MN                                  Majjhimanikāya                  Trung Bộ Kinh

MA                     Ps                                    Cty on M                            C/g  Trung Bộ Kinh

Mhv                    Mvu                                 Mahāvastu                         Phật bản hạnh tập kinh

Miln                    Mil                                   Milindapañha                      Những câu hỏi vua Mil

Nd1                    NiddI                               Mahāniddesa                      Ðại Xiển Minh

Nd2                    Nidd II                             Cullaniddesa                       Tiểu Xiển Minh

Nett                    Nett                                 Nettipakaraṇaṃ

Pe                      Peṭ                                   Peṭakopadesa

Pm                     Vism-mhṭ                         Visuddhimagga-ṭīkā

Pṭs                     Paṭis                                Paṭisambhidāmagga            Vô Ngại Giải Ðạo

Pugg-a                Pp-a                                 Puggalapaññatti cty

Pv                      Pv                                    Petavatthu                         Ngã quỉ Sự

Pv-a                   Pv-a                                 Cty on Pv                           C/g về Ngã quỉ Sự

S                        SN                                   Saṃyuttanikāya                  Tương ưng Bộ Kinh

SA                      Spk                                  Cty on Pv                           C/g về Tương ưng bộ Kinh

Sn                      Sn                                    Suttanipāta                         Tập Kinh

Sn-a                   Pj II                                 Cty on Sn                           C/g về Tập Kinh

Sp-ṭ                    Sp-ṭ                                 Sāratthadīpanī

Sv-pṭ                  Sv-pṭ                                Dīgha-ṭīkā

Thag                  Th                                   Theragāthā                        Trưởng Lão Kệ

Thag-a               Th-a                                Cty on Thag                       C/giải Trưởng Lão Kệ

Thīg                   Thī                                   Therīgāthā                         Trưởng lão ni kệ

Ud                      Ud                                   Udāna                               Phật tự thuyết Kinh

Ud-a                   Ud-a                                Cty on Ud                          C/g Phật tự thuyết Kinh

Vibh                   Vibh                                 Vibhaṅga                           Phân biệt luận

Vibh-a                Vibh-a                              Cty on Vibh                        Chú giải phân biệt luận

Vin                     Vin                                   Vinayapiṭaka                      Luật Tạng

Vin-a                  Sp                                    Cty on Vin                          Chú giải Luật Tạng

Vism                   Vism                                Visuddhimagga               Thanh Tịnh Ðạo

Vv                      Vv                                   Vimānavatthu                     Thiên cung sự

Vv-a                   Vv-a                                Cty on Vv                           C/g Thiên Cung sự

 

 

Các Bản Dịch

AIWS   As It Was Said (= bản dịch tập It = bản sự kinh)

BA       Tập Phân Tích (= bản dịch Vibh  Phân Biệt Luận)

B Disc  Tập các đồ đệ (bản dịch cuốn Vin Luật Tạng)  

Brethren  Tập vịnh các Ðồ Ðệ (= C.A.F bản dịch tập

Trưởng lão Kệ của bà Rhys Davids

BL  Các truyền thuyết Phật Giáo (= một phần bản dịch tập chú giải Pháp Cú Kinh.

Compendium Tóm lược triết học (= bản dịch tập Abhidhammatthasaṅgaha)

CSM  Người diễn giải ý nghĩa ngọt ngào (= bản dịch tập chú giải Phật tông)

DD.Xua Tan Si(= bản dịch tập chú giải Phân Bộ Phân Tích)

Dial Ðối thoại với Ðức Phật (bản dịch tập Trường Bộ Kinh)

EV i  Trưởng Lão Kệ (thi Tụng)  I (= K.R bản dịch tập Trưởng Lão Kệ của Norman)

EV ii  Trưởng Lão Kệ (thi tụng) II (= K.R bản dịch tập Trưởng Lão Ni kệ của Norman)

Expos  Chú Giải Kinh (= bản dịch Chú Giải Bộ Pháp Tụ (Asl)

GD   Nhóm các bài thuyết pháp II (K.R bản dịch tập Kinh của Norman)

GS  Tập Kinh Gradual Sayings (bản dịch tập Tăng Chi Bộ Kinh)

Guide Tập hướng dẫn (=bản dịch tập Kinh Nettipakaraṇaṃ)

Inception  Khởi đầu tập Luật tạng (bản dịch tập Luật Tông (Vinaya) Nidāna)

Ireland  Phật Tự Thuyết (Udāna) (bản dịch tập Phật tự Thuyết  của Ireland)

KS   Tập Kindred Sayings (bản dịch cuốn Tương ưng bộ Kinh)

MLS  Middle Length Sayings (bản dịch tập Trung Bộ Kinh)

MQ  Câu hỏi của ngài Milinda (bản dịch câu hỏi của ngài Milinda)

MR&I  Tiểu bộ Kinh & Chú giải (bản dịch tập Chú Giải Tiểu Tụng Kinh)

P Contr  Những điểm Tranh Luận (bản dịch tập thuyết sự luận)

PD  Ðạo Vô Ngại Giải (bản dịch tập Paṭisambhidāmagga)

Pp  Thanh Tịnh Ðạo (bản dịch tập Thanh Tịnh Ðạo của Pe Maung tin)

Ppn Thanh Tịnh Ðạo (Bản dịch Thanh Tịnh Ðạo của Ñāṇamoli)

PS  Truyện Ngạ quỷ (bản dịch tập chú giải Ngạ quỉ sự)

Sisters  Thơ vịnh tu nữ (bản dịch Trưởng lão ni kệ của bà Rhys Davids)

SOM  Truyện kể về mansion (bản dịch Ngạ quỉ sự của Horner

VofU    Bản dịch Phật Tự Thuyết (Udāna) của Woodward)

VS       Bản dịch chú giải Thiên Cung Sự

 

Các cuốn tự điển

 

BHSD                            Tự điển Phật Giáo-Do thái-Phạn (BHSD)           

BSOAS                          Tạp chí nghiên cứu Ðông Phương và Phi châu.

Buddhist Dic                  Tự điển Phật Giáo (Nyanatiloka)

Childers                         Tự điển ngôn ngữ Pāli

CPD                              Tự điển Chú Giải Pāli (CPD)

DPPN                            Tự điển Danh từ riêng Pāli

Ency. Buddhism             Bách khoa tự điển Phật Giáo.

JPTS                             Tạp chí Hôi Bản Văn Pāli

PED                              Tự điển Pāli-Anh (PED)

SED                              Tự điển Phạn-Anh (Monier Williams)     

 

LỜI GIỚI THIỆU

Những lần xuất bản tập chú giải Phật Tự Thuyết được sử dụng trong suốt quá trình dịch thuật sau đây:

(1)   Trong lần xuất bản bằng mẫu tự Latinh, do ngài F.L. Woodward làm chủ biên và do Hội Thánh điển Pāli xuất bản vào năm 1926  (được tham khảo “bản văn” trong các chú thích)

(2)   Trong lần xuất bản bằng tiếng Tích Lan (Sinhale), do Thượng Tọa Bihalpola Siri Dewarakkhita Thera, do Thượng Tọa Mahagoda Siri Ñāṇissara Thera biên tập lại. Lần biên tập cuối cùng lại do Trưởng lão Kahawe Siri Sumangala Ratanasara Nayaka Thera, và được xuất bản thành Tập VI trong loạt bài Simon Hewavitarne Bequest, tái bản lần hai, Colombo, 1928 (được tham khảo với “Ce”trong bản chú thích)

(3)   Bản dịch bằng tiếng Miến, Chaṭṭhasaṅgāyana xuất bản, tại Rangoon năm 1958. (tham khảo trong phần chú thích bằng “Be”)

(4)   Xuất bản bằng tiếng Thái, Trưởng lão Kittisobhanatthera biên tập và do nhà xuất bản Mahāmakut Rājavidyālaya, Bangkok, 1922 (2465 BE) nhằm kỷ niệm ngày mất của Trưởng lão chao

(5)   Sobhā Rājinī vào năm 1919 (được tham khảo trong chú thích bằng “Se”)

Thêm vào đó, tôi cũng thường xuyên tham khảo bản dịch hiện đại tập chú giải Phật Tự Thuyết bằng tiếng Thái xuất bản năm 1982, để kỷ niệm 200 năm ngày sanh của giáo chủ Cakriroyal, cho dù rõ ràng là bản dịch này không được tốt và rất nghèo nàn, hầu như những cư dân nói tiếng Thái bình thường cũng khó lòng hiểu được và tôi cũng được biết là bản dịch này đã bỏ qua toàn bộ những từ nguyên khó hiểu.

Còn với bản dịch tập chú giải Phật Tự Thuyết, đôi khi có một số từ xuất hiện trong bản văn xuất bản này, lại không thấy xuất hiện trong các bản in khác, và đến lúc chúng ta không thể nào quyết định được nên giữ lại các từ đó trong các bản dịch đang còn tranh luận chăng. Tôi đã quyết định giữ lại do cẩn thận và đưa các từ đó vào trong ngoặc (  ).

Xuyên suốt bản dịch tôi đã bám sát, hầu như không có ngoại lệ gì, với cách chấm câu trong bản dịch tiếng Miến (Be). Hầu như bỏ qua hoàn toàn cách chấm trong của bản văn do Woodward đưa ra vì có quá nhiều sai sót khó hiểu, những hiểu lầm, và in sai cũng thường thường tương đương với vô dụng vậy.

Ðể dẹp sang một bên một thực tế là lần xuất bản, bản văn của Woodward, giống như những chi tiết trong  tự điển Chú Giải Pāli (CPD), đa phần được dựa trên lần xuất bản đầu tiên bản văn xuất bản bằng tiếng Tích Lan (Sinhale) (Ce). Sau ba năm xuất bản, cũng chưa có bản văn tái bản lần thứ hai mà tôi đã truy cập. Một điều chắc chắn là có biết bao nhiêu lỗi không thể tha thứ được Woodward đã mắc phải trong lần xuất bản đầu tiên, không chỉ có những câu văn mới, mà cả một đoạn, ngay cả với các mệnh đề phụ nơi các câu trước đó (tasmiṃ kāle… apaññattattā, Ud-a 296) hay với một thực tế khác nữa là trong nhiều trường hợp cách giải thích lại gồm rất nhiều những phần chú giải cuối trang, vẫn dựa trên nguyên văn những gì đã đưa ra trước đó rất cần phải thay đổi. (Ud-a 67 n 12; 204 n 2; 280 n 1; 421 n 8; v.v…). Không kể đến một số hiểu lầm to lớn (td. ’ ’ās-ange. Ud-a 801), những nhận dạng sai về nguồn gốc và trên hết, là cách ngạo mạn hình như tác giả đã tự cho mình được áp đặt cách giải thích riêng về những đoạn văn hình như mọi người đều tin tác giả Dhammapāla rõ ràng rằng đã xuất hiện sau  Buddhaghosa, dịch giả đã thường xuyên trích dẫn lầm giữa hai vị này (Ud-a 141 n 4) hay còn thêm vào một số chi tiết hết sức sai lầm (Ud-a 383 n 7) của  vị tiền nhiệm lỗi lạc này. Một điều đã không diễn ra nơi Dhammapāla có thể đã sử dụng những nguồn tư liệu tương tự  nhưng không phải những gì  Buddhaghosa đã sử dụng. Ðối với một sự kiện có thật là chúng lại thuộc nhiều truyền thống bhāṇaka khác nhau, kết quả là, lúc nào cũng vậy tôi cảm thấy cần thiết phải chấp nhận cách giải thích chính xác hơn nơi những tập xuất bản khác, có rất nhiều cách giải thích, thực tế Woodward sử dụng, thường thấy xuất phát từ các nguồn đó “C” đó. Tuy nhiên loại chú giải nào thực sự không biết lý do rõ đã bị loại bỏ; có điều không thể tránh khỏi đó là, vấn đề này đã làm nổi lên rất nhiều chú giải đã ghi lại việc chấp nhận những cách chú giải và nếu không có những chú thích đó thì các độc giả phương Tây, chỉ có thể tận dụng được bản dịch của Woodward, phải thất vọng vì thiếu rất nhiều những tham khảo giữa bản dịch và bản văn hỗ trợ cơ bản.

Như đã khẳng định ngay từ lúc đầu, Phật Tự Thuyết là một tác phẩm rất khó và văn bản lại hết sức phức tạp đồng thời đòi hỏi các độc giả phải đạt đến hiểu biết Phật Pháp nhất định, hay một giai đoạn Phật Pháp có hệ thống tương đương với các vị trong Ðại Thiền Viện ở thế kỷ thứ mười lăm. Tương tự nếu không muốn nói là ngang bằng. Có rất nhiều từ kỹ thuật, nhưng đơn giản chỉ được nói bóng gió sơ qua, và không được giải thích, theo cách cẩm nang bảo trì xe hơi thường làm vậy. Không có lời giải thích về các từ như “Bộ Chuyển Ðộng”, “bình hứng dầu”, “tay quay” (maniven), “pít tông” và “ bộ chế hoà khí” v.v… với  giả định là độc giả đã có một số hiểu biết về các từ kỹ thuật này rồi, độc giả hẳn đã biết được các bộ phận nắm giữ chức vụ gì trong toàn cách vận hành của một hệ thống máy móc; và chính vì một cuốn cẩm nang đó chỉ nhằm cung cấp thông tin cho những ai đã nắm được kỹ thuật máy móc xe hơi. Cũng như vậy “Tập Chú Giải” Dhammapāla cũng chỉ nhằm cung cấp thông tin cho những ai đã quen với hệ thống Phật Pháp và chỉ cần lướt qua nhưng không bao giờ được giải thích một cách đầy đủ.

Một cách mô tả trung thực và ngắn gọn nơi toàn hệ thống liên quan hình như đã không tiếp tục tồn tại trong suốt 1500 năm và tôi cũng không được chứng kiến bất kỳ một ấn phẩm nào, cho dù là bản văn hay bất kỳ nguồn gốc thứ yếu nào, để biết chắc một số điều căn bản vẫn tồn tại trong tập  Thanh Tịnh Ðạo, nhưng những phần vụn vặt đó đã một thời là cấu trúc căn bản, cho dù có tản mác rải rác nơi nhiều tập chú giải khác nhau,  giờ đây chưa được thấy hay biến mất, không để lại bất kỳ dấu vết nhỏ nào liên quan đến những gì họ đã một lần nắm giữ trong toàn khối. Chính vì thế nhiều lần chúng ta đã cố gắng nhận dạng các từ kỹ thuật khác nhau mà Dhammapāla đã lướt qua, ghi lại bất kỳ thông tin đáng tin cậy nào nơi các chú thích, cho dù phải ngăn chặn cái gọi là cách chú giải tràn lan một tập chú giải đã trở nên quá dài dòng rồi. Một cách chính thức, tôi đã sử dụng các chú thích đó để lái độc giả đang quan tâm theo một hướng đúng đắn, hơn là hướng dẫn họ trong một “tua du lịch” đã được hướng dẫn; tuy nhiên, có điều thường xảy ra đó là, hình như tôi chỉ vẽ ra được phần trống và chính vì thế có nhiều vị trí trong bản dịch vẫn là tạm thời và nhất thiết vẫn tồn tại cho đến khi nào xuất hiện những đoạn văn có một hệ thống được giải trình rõ ràng. Có lẽ bản dịch tiếp theo đây về các tập chú giải và các ṭīkā  được làm sáng tỏ.

Mặc dù tôi đã gợi ý tập chú giải này cũng giống như cuốn cẩm nang sử dụng xe hơi. Tuy nhiên, nó còn hữu ích hơn thế rất nhiều, vì cùng một lúc vừa là một thành tựu văn chương và cũng là một thành tựu chứa đầy tính hùng biện nữa. Hay rất có thể từ “văn chương” có thể không phải là từ lựa chọn tối ưu ở đây, vì cho dù được biên soạn dưới dạng một cuốn sách, dù sao chăng nữa Dhammapāla cũng đã vạch ra được các nhận định kết luận đó là: tập chú giải của ông đã chấp nhận ba mươi tư đoạn kinh tụng, như vậy đang khi nhắc nhở chúng ta một sự thật là: truyền thống Phật Giáo cơ bản luôn mang đặc tính truyền khẩu mà thôi và ngay cả sau khi bản văn đã được viết ra, kết quả công trình đó dù sao cũng chỉ nhằm mục đích kinh tụng mà thôi, hay để nghe, hơn là để đọc một cách bình thản. Tuy nhiên  chúng ta cũng có thể nói là tập chú giải Pāli ở một mức độ nào đó những chú giải căn bản (cước chú thần học) cũng được khẳng định trước tiên, xung quanh đó các vị chú giải thêu dệt những ứng biến tín lý của mình, đồng thời làm đẹp và nhấn mạnh chủ đề nguyên bản. Thí dụ, hãy so sánh Dhammapāla giải thích tập Phật Tự Thuyết căn bản (VIII. 6) sau đây:

“Những kẻ nào đã vượt biển đầy sóng gió, vượt thác dòng chảy xiết. Sau khi một cây cầu đã được xây dựng, lại quên đi mất những chiếc đập nước nhỏ đang khi những người họ hàng thân thuộc đi chung trên một chiếc mảng, thì họ cũng cùng nhau vượt qua đại dương vậy.” Như sau:

“ Ðây là điều được nói tới: những ai vượt đại dương luân hồi đầy sóng gió, bao la mênh mông và sâu thẳm và dòng thác ái dục, sau khi đã hoàn thành một cây cầu là thánh đạo họ lại quen mất chiếc đập nước nhỏ. Ngay cả không còn chú ý đến những chỗ trũng sâu hoắm chứa đầy nước.  Mặt khác những đoàn người này lại ước ao vượt qua con nước tầm thường, họ cùng làm một chiếc mảng, với biết bao cực khổ mới hoàn thành được. Những cư dân thông minh này đã vượt qua được, do họ được phú bẩm tính thông minh như thể hiểu biết liên kết với thánh đạo, có nghĩa là Chư Phật và đồ đệ của các ngài đã vượt qua và được thiết lập nơi bến bờ bên kia mà không phải dùng đến bất kỳ chiếc mảng nào cả.

Người ta cho rằng ít nhất một trong những mục tiêu của bản dịch là phản ánh được “toàn bộ những sắc thái nguyên bản, để cho độc giả cảm nghiệm được những phản ứng giống như được nghe họ đọc chính nguyên bản.” (K.R. Norman “viết về bản dịch từ tiếng Pāli”,  các bản nghiên cứu III. Tr. 60) đưa ra lời quả quyết này, thế nên tôi cố gắng giữ lại trong bản dịch, càng nhiều nhịp điệu bản nguyên tác càng tốt. Bao gồm nhiều câu kéo dài được chấm câu thành câu ngắn hơn và súc tích bao gồm có thể. Cũng như tôi có ý định trình bày những điểm khó hiểu trong bản dịch, hơn là đem vào những thông tin thêm chèn trong ngoặc kép mà kết quả rất có thể trong bản dịch lại nói nhiều hơn hay nói ngược lại điều mà Dhammapāla cố ý đưa ra trong bản nguyên thủy. Tôi đoán chắc là ông sẽ làm như vậy, nếu như các độc giả đôi khi thấy bản dịch khó hiểu đây là điều tôi rất sợ sẽ xảy ra, vì nguyên bản cũng rất khó hiểu nơi những đoạn đó; trong những trường hợp như vậy, tôi đề nghị dừng lại và nhớ lại một sự thật đó là bản văn  ngài đang chú giải đó, xét cho cùng cũng chỉ là một đoạn văn hùng hồn trong thực tế mà thôi và cũng chỉ là một đoạn kệ để tụng mà thôi; nếu như độc giả cố gắng thay vì đọc bản dịch lớn tiếng lại đọc chậm chậm cho chính mình nghe, dừng lại ở những vị trí thích hợp, các vị không những có thể khám phá ra bản dịch sẽ đem lại nhiều ý nghĩa hơn,  nhưng nó còn có thể đánh giá tốt hơn về nguyên bản mang ý nghĩa gì; hay nói cách khác, độc giả cũng có thể nghĩ tới khả năng đọc những đoạn trên như được trích những cuộc đối thoại thực sự, với một cách chú giải những cước chú Kinh Phật nơi những đoạn dài bằng cách chỉ nghiên cứu các từ viết nghiêng mà thôi.

Vẫn còn một mức độ khác đối với bản văn hùng hồn phức tạp, gồm có cả chính trị nữa. Cho dù bề ngoài xem ra có vẻ đơn giản, một tập chú giải chỉ nhằm giải thích nhiều từ khác ta bắt gặp. Tuy nhiên chúng ta cũng có thể phát hiện ra nơi các đoạn đó đôi điều được gọi là “các nhân tố ẩn hình” Dhammapāla đã tìm cách chứng minh. Thông qua cách chú giải của ngài, các bản văn kinh điển được chú giải hoàn hảo lại hỗ trợ cho cả một hệ thống, tự bản thân đó cũng chính là điều  Ðức Phật đã cố gắng động viên cổ vũ.

Ðể kết thúc, tôi còn muốn lưu ý độc giả một điều đó là tác phẩm Phật Tự Thuyết luôn là một tác phẩm rất khó dịch đồng thời đòi hỏi phải tuân thủ những qui định rất khắt khe trong khi dịch. Tác phẩm này được biên soạn do một người rất thành thạo các điều khoản giới luật khác nhau, kể cả triết học, thực tiễn văn phạm và ngôn ngữ học, chưa kể đến toàn bộ kho tàng văn hoá Ấn Ðộ hay ít nhất bao quanh ngài là những nhân vật dịch giả có thể đến để xin hỗ trợ thêm thông tin; không những vậy dịch giả ở thế kỷ hai mươi còn có được toàn bộ bản văn ngài chưa hề biết đến. Mục tiêu cuối cùng đã đạt đến do có hai nhân vật đã hào hiệp đáp lại lời kêu gọi trợ giúp, cụ thể là ngài Ole Holten Pind, là chủ biên cuốn tự điển chú giải Pāli (CPD), thông qua những trao đổi bằng điện thoại dài, ông đã giúp làm sáng tỏ một số khá nhiều các điểm, đặc biệt những gì liên quan đến ngữ pháp; người thứ hai đó là một Tỳ khưu đã chứng đắc giác ngộ, ông là một nhà sư người Mỹ đang sinh sống tại Sri Lanka và cũng là một vị Bồ Tát đích thực, ngài không những chỉ giúp tôi giải quyết một số lớn các vấn đề đáng quan tâm – cụ thể trong lãnh vực truyền thống thực tiễn và chuyên môn, ngài còn tỏ ra hết sức vô tư và chỉ trong một thời gian ngắn ngủi ngài đã đọc xong và duyệt lại toàn bộ bản dịch của tôi trong phần chú giải cực kỳ khó khăn và cần đến chú giải về ba kinh đầu tiên (Ud-a 6=51).

Tôi phải hết lòng chân thành cám ơn cả hai vị đó, cũng như cám ơn ban cố vấn Hội Thánh điển Pāli vì những hỗ trợ thật quảng đại mà họ đã dành cho tôi, bằng cách trợ giúp một ngân khoản nghiên cứu trong suốt quá trình công tác, và nếu không có sự trợ giúp này thì bản dịch hiện hành sẽ chẳng bao giờ được ra mắt độc giả.

 

                                                 Peter Masefield

Sydney, tháng 12 năm 1993.

 

 

 

BẢN TƯỜNG TRÌNH KHỞI ÐẦU CÔNG TRÌNH BIÊN SOẠN[1]

[1] Con kính lễ Thế Tôn giàu lòng từ bi. Ngài đã vượt sang bờ bên kia đại dương những Pháp ngài đã giác ngộ. Ngài giảng pháp sinh động, tuy khó hiểu những sâu sắc[2] ngài giảng pháp bằng lòng tu bi cho chúng sanh.

Con kính lễ Giáo Pháp tối cao, chính pháp đó được Ðấng Chánh Ðẳng Chánh Giác kính lễ, nhờ có Giáo Pháp đó khiến cho chúng sanh chứng đắc minh và hạnh thoát khỏi cõi thế gian này. 

Con kính lễ Thánh Tăng, vô song phước điền (cụ thể là Tăng đoàn đó) chứng đắc nhiều ân đức đặc biệt về giới đức v.v…quý ngài được thiết lập thánh đạo và thánh quả.

Toàn bộ[3] chú giải Phật Tự Thuyết đó, đã được người luôn tìm kiếm hạnh phúc tha nhân đối với Tam bảo, làm nguồn mạch (đã giảng dạy) chứng đắc chánh quả[4] thanh tịnh, nhờ các vị Ðại Hiền Triết (Rishi) mà toàn bộ chú giải Phật Tự Thuyết đó đã được kết hợp thành một khối duy nhất bằng cách duyệt xét lại việc biên soạn rồi được các vị duyệt pháp đọc tụng lại dưới tiêu đề là “Phật Tự Thuyết (Udāna)” được trang điểm bằng những đoạn kệ khởi sanh nhờ những trạng thái phỉ lạc, làm sáng tỏ[5]  được hoàn toàn  cả tình trạng cảm xúc[6] hay cảm hứng[7]của vị chiến thắng pháp.

Cho dù đối với tôi việc chú giải ý nghĩa Phật Tự Thuyết là điều khó khăn gay go, qua thực tế đây chính là một vấn đề[8] cần được các vị có trí tuệ[9] sâu rộng lao mình  vào công việc này, (tuy nhiên) vì tôi đã rơi vào mọi hoàn cảnh mọi trở ngại đã được gỡ bỏ thông qua ánh sáng nơi bất kỳ công đức nào  đã được phát sanh nhờ vào việc kính lễ Tam Bảo này.

[2] Và giáo lý của Bậc đạo sư (Ðức Phật), cùng với tập chú giải vẫn còn tiếp tục tồn tại, và việc chú giải và cắt nghĩa[10] những khoản giáo lý đó tức là ācariyas tiền kiếp vẫn còn đứng vững.

Chính vì thế sau khi đã lao vào nghiên cứu dựa vào cùng một[11] [giáo lý] đó, tôi sẽ bám chặt vào cùng một phương pháp của các vị chú giải cổ xưa, cũng như dựa vào năm Bộ Kinh.

Và không đi ngược lại với ý kiến của các vị trụ trì trong Ðại Thiền Viện là những ý kiến tinh luyện, rõ ràng và cũng là một cách giải thích ý nghĩa hoàn toàn bí hiểm.

Tôi cố gắng theo khả năng cho phép tạo ra một bài chú giải ý nghĩa Phật Tự Thuyết này không lạc ra ngoài ý nghĩa đã được liên tục truyền lại cho chúng ta.

Chính vì thế, thưa các vị kính mến, xin chấp nhận ý nghĩa cũng như chính tôi đã chấp nhận đang khi tìm kiếm bản chất tồn tại vĩnh cửu Phập Pháp đích thực được sắp xếp trong tập Phật Tự Thuyết đó.

Về vấn đề này:

Udāna (Udāna): một tập Udāna hiểu theo nghĩa nào đây? Hiểu theo nghĩa udānana[12] (đột ngột tăng tốc[13]). Ðiều gì lại mang tên là Udāna [14]? đây là việc công bố chính thức (Udāhāro[15]) khiến khởi sanh do cảm xúc vì sung sướng. Do [16] bất kỳ đặc tính nào có thể đo lường được như dầu mỡ v.v…, mạn (māna)[17] không thể được coi như là điều gì đang trào dâng và dư thừa[18] để rồi lại trào ra, giống như nước trong một chiếc đầm không thể nhận chìm bất kỳ điều gì, giống như một trận lụt. Chính vì thế đây là việc công bố đặc biệt được thực hiện bất chấp có hay không có những người chấp nhận,[19] vì nó tuôn trào ra ngoài thông qua ngữ môn sau khi không thể nán lại trong lòng được nữa, giống như bất kỳ sự thừa mứa bùng nổ trong tư tưởng[20] làm xuất hiện thông qua việc cảm xúc vì sung sướng, nội tâm[21] không tài nào có thể cầm lại được, và được thốt ra như là một Udāna. cách diễn tả tình cảm[22] này cũng được áp dụng[23] trong trường hợp Udāna cho nổi lên thông qua Dhamma-shock. Ở một số trường hợp thì Udāna xuất hiện bằng việc biên soạn những đoạn kệ. Một vài trường hợp khác lại xuất hiện bằng văn vần. Tuy nhiên, những gì được thốt lên, trong tuyệt đại đa số trường hợp đều mang dấu ấn đặc biệt của Udāna (aṅga) được đề cập đến trong các tập chú giải như (một kinh tạng) đi kèm với một vài đoạn kệ bao gồm trí tuệ về một số hoàn cảnh kèm theo là lời hoa mỹ xảy ra tại đó[24],” vì chủ yếu, Phật Tự Thuyết được công bố nhờ việc biên soạn các đoạn kệ và khiến nổi lên niềm vui và những lời ngọt ngào. Cho dù những gì còn lại[25] như, “hỡi các vị Tỳ khưu, có xứ chẳng có đất cũng chẳng có nước[26] (Ud 80) v.v… “người nào làm tổn thương đến các thọ tạo ước mong hạnh phúc” (Ud 12) và “Nếu như nhà ngươi sợ đau khổ (dukkha,) nếu như đau khổ (dukkha) lại gây khó chịu cho nhà ngươi[27]” (Ud 51) v.v…thì cũng có thể chấp nhận được. Những gì còn lại gồm ba loại[28] khác nữa đó là những gì chính Ðức Phật toàn tri công bố. Những gì do vị Ðộc Giác Phật (Paccekabuddhas) và những gì các vị Thinh văn đệ tử công bố. Về điểm này, những gì do các vị Ðộc Giác Phật công bố [3] được truyền lại cho chúng ta trong tập Kinh Khaggavisāasutta theo cách như sau:

“Bỏ sang một bên chiếc gậy, mọi chúng sanh liên quan, không gây phản khán[29] bất kỳ một ai trong số này” (Sn 35) và v.v…[30]; trong khi đó những gì các thinh văn đệ tử công bố cũng là những gì được truyền lại cho chúng ta trong tập Trưởng Lão kệ (Theragāthā) theo cách như sau:

“Ta đã từ bỏ hết tham dục, đã đoạn trừ tận gốc hết các sân hận, đoạn trừ hết các si mê; ta đã trở nên tươi mát, nibbuta” (Thag 79) và v.v… và trong Trưỡng Lão Ni Kệ (Therīgāthā) theo cách như sau:

“Ta đã thu thúc thân, khẩu và ý; đã nhổ bức mọi ái dục đến tận gốc rễ, ta đã trở nên tươi mát, nibbuta. (Thig 15) và v.v…[31] nhưng những Phật Tự Thuyết (Udāna) các vị Trưởng lão Tăng và Ni này không phải chỉ là các Phật Tự Thuyết mà thôi – hơn nữa, những Phật Tự Thuyết này còn là tiếng sư tử gầm. Những Phật Tự Thuyết nào do các thần linh như  Thiên Chủ (Sakka) v.v… công bố bằng cách, “Ôi! quả một cuộc bố thí lớn lao! cuộc bố thí tối thượng đã được thiết lập nơi Kassapa!” v.v… (Ud 30) và những Phật Tự Thuyết nào do con người như vị Bà la môn Ārāmadaṇḍa [32] v.v…công bố bằng câu “Namo tassa Bhagavato” (con đem hết lòng làm lễ, kính lễ đức Bhagavāto) v.v…(A I 67), đang khi vẫn còn có các Phật Tự Thuyết[33] được kết hợp chặt chẽ trong ba lần kể lại, không phải là những Phật Tự Thuyết được hiểu hàm ý trong văn cảnh hiện tại là những gì do chính Ðức Chánh Ðẳng Giác công bố [34], đã được cấu thành chính lời vị Chiến Thắng[35] - những Phật Tự Thuyết  Ðức Thế Tôn đã đề cập đến và ngài cũng đã khẳng định là tập “Udāna" khi ngài phân loại và giải thích Phật Pháp gồm chín chi[36] - đã được gộp lại ở đây theo yêu cầu của cách chú giải hoàn hảo. Vì chỉ có các Phật Tự Thuyết này được kể lại do những vị duyệt xét lại Phật Pháp được coi như là “Udāna". Hơn thế nữa, điều khiến cho tập Kinh này xuất hiện nhờ vào một “Udāna" do chính Ðức Phật dưới gốc cây Bồ Ðề,[37] đã được làm sáng tỏ nhờ rất nhiều đoạn kệ bắt đầu với, “do vô số lần tái sanh trong vòng luân hồi” (Dhp 153tt) và đó lại là những đoạn kệ bao gồm Phật Tự Thuyết (Udāna) bắt buộc dành cho hàng trăm[38] hàng ngàn các vị Chánh Ðẳng Giác phải coi đó như đã được kể lại do các vị duyệt xét lại Phật Pháp trong tập Pháp Cú Kinh (Dhammapada) vì họ đã không thành công để sưu tập lại việc duyệt xét lại trước đó trong phạm vi Phật Tự Thuyết (Udāna) Kinh điển[39], có một thực tế đó là chỉ ở vào giai đoạn[40] sau này Ðức Phật mới diễn giải về kho tàng Pháp bảo[41]. Tương tự như vậy việc công bố đó bao gồm một Phật Tự Thuyết (Udāna). Như sau. “Thật sự,  Koṇḍaññā đã am hiểu; thật sự, Koṇḍaññā đã am hiểu”[42] (Vin I 12; S v 424) – việc bùng nổ[43] tiếng động đó, do chính Ðức Phật công bố, điều đó có khả năng[44] công bố cho cả các vị thần linh lẫn con người xuyên suốt mười ngàn ta bà thế giới, lại không được các vị duyệt xét lại Phật Pháp đọc tụng trong các Phật Tự Thuyết (Udāna) kinh điển; hoặc do không được pravrti hay nivtti[45] thể hiện ra, không giống như lời công bố bắt đầu với “ Khi chắc chắn điều này xuất hiện” (Ud I); (vì lời công bố có liên quan đến Koṇḍaññā) duy chỉ [4] là một lời tuyên bố, khởi xuất từ niềm vui và lời hoa mỹ, gồm căn nguyên nhân việc duyệt xét lại bản chất kết quả chính công việc lao nhọc trước kia của chính ngài, liên quan đến một thực tế là thánh đạo làm thành một phần Phật Pháp chính ngài đã đạt đến được, theo như cách thức ngài đã diễn giải. Trước tiên toàn bộ những Sāvakas nhờ vào vị Trưởng lão này ngay tại tột đỉnh của giáo lý thuộc Dhamma-cakkappavattanasuttant[46] (Vin i 10tt; S v 420 tt) do giống nhau theo bản chất đối với lời công bố bắt đầu với “thực sự vào một dịp nào đó các vị Tỳ khưu đã vượt thắng tôi” (#  Trung Bộ Kinh i 124[47]) được coi như có được chính căn nguyên nhân là việc duyệt xét lại cách tu luyện chính xác về phía mỗi vị Tỳ khưu riêng lẻ vào chính thời điểm như thế khi Ngài vừa mới giác ngộ[48].

Giờ đây chính cùng một Phật Tự Thuyết (Udāna) này giống như Tam Tạng, tức là Tạng Luật, Tạng Kinh[49] và Tạng Vi Diệu Pháp, về Tạng Kinh gồm có năm bộ Kinh Pāli (Nikāya) tức là: Trường Bộ Kinh, Trung bộ Kinh, Tương ưng Bộ Kinh, Tăng Chi Bộ Kinh, Tiểu Bộ Kinh, lại thuộc về Tiểu Bộ Kinh, (và) giống như chín chi của giáo lý Phật Pháp tức là, Kinh Phật, những pha trộn giữa thơ và văn xuôi; cách chú giải các kệ, Phật tự thuyết, Phật thuyết như vậy và Kinh Bản sinh các hiện tượng có trước (tiền lệ) và các hợp tuyển chính là sự duyệt xét xem như là Phật tự thuyết[50] đang khi với tám mươi tư ngàn pháp môn được công bố như trên do kho tàng pháp bảo, tức là.“Tám mươi hai ngàn pháp môn tôi nhận được từ nơi Ðức Phật, hai ngàn pháp môn từ nơi các vị Tỳ khưu[51] tám mươi tư ngàn pháp môn này chính là Phật Pháp được chuyển động” (Thag 1024).

Ðây là một cách duyệt xét lại bao gồm một số ít những pháp môn giống hệt như nhau.

Còn số các chương: có cả thảy tám chương, tức là: chương Giác ngộ, chương Mucalinda, chương Nanda, chương Meghiya, chương Soṇa chương mù bẩm sanh, chương tiểu phẩm và chương những cư dân làng Pāali; còn về các Kinh đây là một cuộc duyệt xét lại bao gồm chín mươi lăm đoạn kệ lại gồm có một Phật Tự Thuyết (Udāna); còn về các đoạn tụng, có tới tám chương rưỡi kinh tụng, còn đối với giáo lý liên tục trong kinh Bồ Ðề có một giáo lý liên tiếp về một câu hỏi3 bằng cách diễn giải Phật Pháp liên tiếp về một câu hỏi4 trong kinh Suppavāsā có hai giáo lý liên tiếp và theo Kinh Phật đó có một giáo lý liên tục và một giáo lý trước đó.[52] Ðang khi đó trong mỗi kinh còn lại cũng gồm các kinh còn lại, một giáo lý liên tục bằng cách….như vậy xét một cách toàn diện có một lần duyệt xét với hai mươi ngàn từ cộng với hơn một trăm từ, ngoài ra đối với các yếu tố kệ có tám ngàn[53] cộng với bốn trăm hai mươi ba ngoài ra. [5] Ðang khi đó liên quan đến các từ, có sáu mươi ngàn ba trăm tám mươi hai từ cộng với bảy ngàn thêm vào. Vì lý do đó, việc duyệt xét này được nói đến  như sau đây:

“Liên quan đến bố cục thì chính xác có đến tám chương Kinh Phật, tám chương đang khi đó Phật Tự Thuyết (Udāna) có chín mươi lăm kệ được thể hiện; và về kích cỡ, có tới tám chương rưỡi thuộc dạng kinh tụng cũng như vậy Phật Tự Thuyết (Udāna) có tám giáo lý liên tiếp cộng với một ngoại lệ. Ðang khi nhận thức rõ có thể chỉ ra hai mươi mốt ngàn một trăm từ được tính trong Phật Tự Thuyết (Udāna). Ðang khi với các từ trong các câu kệ:

Ngài có thể chỉ ra4 các từ này5 lên tới tám ngàn cũng như bốn trăm hai mươi ba từ, còn đối với Phật Tự Thuyết (Udāna) đang khi Phật Tự Thuyết (Udāna) có tới sáu mươi bảy ngàn ba trăm tám mươi hai từ được mọi người biết đến.Tám chương bắt đầu với chương Giác Ngộ, Kinh Giác Ngộ là kinh đầu tiên trong số các Kinh, đang khi đó kinh này bắt đầu với nguồn[54] tư liệu là, “Chính vì thế tôi đã nghe điều này” v.v… Trưởng lão Ānanda thốt lên trong đại hội I. Tuy nhiên, liên quan đến đại hội lần đầu tiên này một báo cáo cũng đã được ghi trong Luật Tạng, tuy nhiên, việc kể lại đại hội thứ nhất đã được gộp trong một bản văn trong Luật Tạng2; nhưng do bất kỳ3 việc tường trình lịch sử nào về điều này, phải được đưa ra vì lợi ích tài khôn khéo, liên quan đến nguồn gốc văn từ cũng được khẳng định y hệt như đã được khẳng định trong tập Sumagalavilāsini4 Tập chú giải về Trường Bộ Kinh, như là5  tôi đã đuợc nhận thức tầm quan trọng thái độ tượng tự đã đề cập ở đó 69.

 

-ooOoo-

[1]. Cách chú giải theo bản văn tiếng Miến là ganthārambhakathā; bản văn xuất bản bằng tiếng Tích Lan (Sinhale) và bản văn tiếng Thái lại bỏ qua không dịch.

 [2]. Nipuagambhīravicitranayadesana là cách giải thích theo bản văn xuất bản bằng tiếng Tích Lan (Sinhale), bản văn tiếng Miến và bản văn xuất bản bằng tiếng Thái đối với bản văn nipuagambhīravicitranayadesana. Trong Bản dịch chú giải Thiên Cung Sự 3 tôi cũng đã dùng những từ này theo yêu cầu của ngài N.A. Jayawickrama được coi như là hai Bahuvrīhis bổ nghĩa cho nātha, tức là rất khó hiểu và mang ý nghĩa sâu xa, là cách diễn giải một phương pháp sinh động, nhưng giờ đây nghĩ đến việc giải thích hiện tại. Cho đến nay, cũng được chấp nhận trong Ngạ Quỉ Sự  3, hình như (một cách giải thích như vậy cũng được tìm thấy trong bản dịch tiếng Thái); nói cách khác, từ ghép này rất có thể cũng được phân tích là “con người có giáo lý khó hiểu, sâu xa với một phương pháp giải thích sinh động” các câu kệ mở đầu này nên được giải thích chung với các nhận định kết luận trong tập chú giải về Phật Tự Thuyết  436.

[3]. Tôi đã sắp xếp lại thứ tự một số đoạn kệ theo cách khác để dễ hiểu trong khi dịch.

[4]. Suddhāpadānena; chú giải về Thí Dụ Kinh, tập chú giải Trưởng Lão kệ 133 về tập Truởng lão kệ, như kết quả chứng tỏ là, Ðức Phật đã khởi xuất trong nhiều bản Tự Thuyết khác nhau về việc ý thức được các thành tích siêu nhiên nơi tha nhân.

[5]. Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), bản văn tiếng Miến và bản văn tiếng Thái đều giải thích là paridīpana đối với bản văn padīpana.

[6] Dhammasaṃvega; saṃvega  được xác định trong Thiên Cung Sự (Vv) 213 là savego nāma sahottappa ñāa (có nghĩa là hiểu biết về một số hoàn cảnh) đi kèm theo với ước muốn được lùi bước khỏi chỗ đó. Trong khi đó tập Chú Giải Tiểu Bộ Kinh 235=  Thanh Tịnh Ðạo 135 lại đưa ra tám chứng cứ đối với từ savega đó là sanh, lão, bệnh và tử, cộng với dukkha (đau khổ) nơi các hiện trạng hư mất, và rằng đau khổ bắt nguồn từ một chu kỳ cho dù là quá khứ, hiện tại hay tương lai; một điều rõ ràng là bốn hiện trạng đầu tiên (nếu ta gộp cả sanh của Rāhula) lại tạo thành bốn cảm xúc khiến cho Ðức Phật phải xuất gia đi tu (về điều này cũng đọc thêm Chú Giải về Phật Tự Thuyết  21, 257 dưới đây) cho dù Ñāamoli (trong bản dịch  Thanh tịnh đạo tr. 140; MR&I 269) lại dịch savegavatthūni là “những cơ sở tạo ra động tâm” Pe Maung Tin ( Thanh Tịnh Ðạo 156) lại coi là đối tượng của xúc động” cả hai cách giải thích khiến tôi ngạc nhiên vì cả hai đều quá yếu. Vì chỉ một mình từ vega được sử dụng trong văn cảnh đó lại ám chỉ một điều gì đó xảy ra thình lình và mạnh mẽ giống như nọc độc một con rắn mổ đã tạo ra một cú chí tử (chú giải về Ngã quỷ Sự (Pv-a) tr. 62. Chú giải Thiên Cung Sự  308tt) khi từ này có thể dịch là “cú đấm choáng váng” (jolt) chính vì vegena thường được coi như là một mặt trăng sau, chúng ta cho rằng một Phật Tự Thuyết (Udāna) (đa số trường hợp) lại là lời công bố nổi lên nhờ vào cảm hứng vì sung sướng (pītivega) hay thông qua niềm vui sướng và trạng thái phỉ lạc (pītisomanassa), nhưng thỉnh thoảng lại là kết quả của một cú sốc  Phật Pháp, một số người có thể thắc mắc tại sao tôi lại dùng từ “cú sốc” để dịch từ saṃvega – thí dụ như Tỳ khưu Boddhi, lại muốn tôi dịch là “Cảm hứng  Phật Pháp” ở đây (chính vì ngài cũng không đồng ý cách giải thích của tôi về từ “euphoria = trạng thái phỉ lạc” để dịch từ somanassa); trong khi đó N.A Jayawickrama trong phần biên tập lại cuốn chú giải Thiên Cung Sự  cũng đã đề nghị dùng từ “hăng hái = fervour” có lẽ thích hợp hơn với từ saṃvega nhưng hình như đối với tôi chẳng có điều gì thích hợp hơn là “hiện trạng phỉ lạc” và “cảm xúc” có thể biểu lộ rõ tình cảm đối với những Phật Tự Thuyết (Udāna) này. Tôi dịch Dhammasaṃvega là “cảm xúc Phật Pháp”, vì tôi không chắc chắn làm sao có thể giải quyết được từ ghép này; nhưng nếu ta coi điều này chỉ rõ điều gì chúng ta thường cho là “một cảm xúc trong hệ thống”, rất có thể chúng ta không đi quá xa điều muốn ám chỉ ở đây.

[7] . Xin đọc chú giải Phật Tự Thuyết 389 dưới đây

[8]. Tôi đoán là Tassa ở đây muốn nhắc đến “ Phật Tự Thuyết (Udāna)" tại sao Woodward ở đây lại cho là chú giải Thiên Cung Sự lại giải thích là Tassāha là điều tôi không rõ, một chú thích hình như đúng chỗ hơn đối với hai đoạn kệ sau này.

[9] . Chú giải những điều từ bỏ tương tự như vậy trong chú giải Tiểu Bộ Kinh 11 và Thanh Tịnh Ðạo tr. 522 tt.

[10]. Vinicchayo; hay là học thuyết, tín lý, ý kiến, phán quyết v.v…

[11]. Avalambitvā ogāhetvāna; ý nghĩa được nhấn mạnh ở đây là việc lao vào điều gì đó (như là nước chẳng hạn) cùng lúc đó treo trên một sợi dây an toàn ở trên – để giải thích điều này đơn giản chỉ là lao vào cùng với (có nghĩa là, các giải thích của trưởng lão tiền kiếp) sự hỗ trợ” điều này không thể đưa ra hết cách tưởng tượng.

[12] . Bản văn tiếng Miến giải thích là udānanaṭṭhena (Ce lại cho là udānanatthena) trong bản văn lại ghi là udānatthena, bản văn tiếng Thái lại ghi là Udānaṭṭhena.

[13] Từ Udāna theo nghĩa đen là “thở dốc lên” cũng được dùng để chỉ kẻ nào có năm hơi thở sống còn nổi lên từ cổ họng và nhập vào đầu, hai từ tiếng Anh có nghĩa sát hơn được áp dụng ở đây rất có thể là “tính sôi nổi” và “sự sục sôi” nhưng không may từ  đầu lại có nghĩa như là “bộc phát” “thét lên” “rống lên” (và ở một mức độ kém hơn, chính là chất lượng được nói lên đề cập đến ý nghĩa phủ định ở đây. Việc chọn “các đoạn kệ nâng cao” trong MLS I 171 lại đề nghị điều hoàn toàn trái ngược với điều được phủ định ở đây, đây có thể là tựa đề Woodward đã chọn để gọi các “Ðoạn Kệ nâng cao” (Verses of Uplift) trong khi đó Jayawickrama lại gọi là “đoạn kệ vui mừng” (mở đầu tr. 15) có lẽ hơi yếu một chút.

[14].  Udāna còn  bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) lại ghi là  Udānana

[15]. Từ ud+ā +h nghiã là giơ lên; tự điển Pāli-Tích Lan (Sinhale) là một thành ngữ rất thông dụng là nâng lên, hay đóng lại

[16].  Về điều tiếp theo, tự điển Tích Lan (Sinhale)  Chú Giải Trường Bộ Kinh (DA)  140tt = MA ii 198- SA I 60 = Chú Giải Tăng Chi Bộ ii 139tt = iii 315

[17]. Māna;  bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) ghi là māa, bản văn tiếng Thái ghi là pamāa. Māna là một dụng cụ đo lường không rõ kích cỡ được cho là bằng tám nāis, với một nửa māna hay bốn nāis thì bằng một tumba (J I 468) ngược lại với doa và rỏ nói đến trong tập  chú giải Ngã Quỉ Sự. Có điều thú vị là bản văn tiếng Thái lại đưa ra một từ Khmer là nāi

[18]. Avaseko; không thấy ghi trong tự điển Childers hay tự điển Pāli-Anh (PED). Tự điển chú giải Pāli (CPD)  lại đưa ra nghĩa là “tuôn trào” mà không kèm theo giải thích gì thêm.

[19].  Tự điển Tích Lan (Sinhale)-Pāli chú giải về Phật Tự Thuyết tr. 389 dưới đây.

[20]. Vitakkavipphāra; hay rất có thể là “sự tuôn trào ý tưởng” – Cp cũng đưa ra chú giải về Phật Tự Thuyết 4 dưới đây có liên quan đến âm thanh. Theo tự điển Pāli-Anh (PED), vipphāra có nghĩa là “khuyếch tán, toả khắp, trải ra”, nhưng đây lại bỏ qua một sự thật là nguồn gốc từ sphar lại có nghĩa là run rẩy và rung rung, SED có ghi lại những ý nghĩa đó như là “tiếng tưng tưng của dây cung” (sv visphāra) và “một cảm xúc”  (sv sphāra) chính vì thế Vitakkavipphāra hình như lại có nghĩa là một điều gì đó na ná với kích thích tâm hay ngạc nhiên và ít chính xác hơn được xác định “suy nghĩ lớn tiếng” vì câu chuyện đầu tiên trong hai câu chuyện cho thấy ý nghĩa này trong  Chú Giải Tăng Chi Bộ ii 269tt liên quan đến một người nhắc lại điều gì hắn dự tính đề nghị với nhà vua và các quan thừa tướng của ngài, dựa trên cơ sở của một người nào khác, cũng nghe được cùng một điều như vậy, tiên đoán là ngài sẽ thành công. Giống hệt như câu chuyện thứ hai ghi lại một chi tiết trong đó một người nọ nghe thấy một vị Trưởng lão tự hỏi tại sao một người đàn bà nào đó không nhìn thấy mình khi tụ họp lại để khất thực, liền suy ra rằng trong ngôi làng câu chuyện diễn ra. Cách giải thích như vậy với một tuyên bố đã đề cập đến trước đó trong chú giải Trường Bộ Kinh (DA)  887 = chú giải Tăng Chi Bộ ii 269 đã giải thích vitakkavipphārasadda như là một tiếng động, bằng cách suy nghĩ to lên, về phần người nào nói bập bẹ khi ngủ hay khi lười biếng, với một đoạn Kinh điển được bình luận ở đây, cũng như văn bản hiện tại trong đó kể lại Ðức Phật nghĩ lớn tiếng lên khi ngài làm khởi xuất một Udāna. Tuy nhiên ở nơi khác, từ này lại được giải thích theo nhiều cách như là một “âm thanh cố ý” (Dial iii 99) “một lời thốt ra một cách thông minh” (GS i.154) và “cách toả sáng của cách suy nghĩ lúc ban đầu” (P Contr. 240) chính vì vipphāravā vitakko được coi như là “cách suy nghĩ lúc ban đầu thì có cảm xúc” toàn bộ những điều này hình như đối với tôi đều sai; trong khi đó Woodward trong GS I 154 n 6 lại hiểu lầm các câu chuyện ở trên khi ông ta khẳng định “Comy. đựơc coi như là một âm thanh nghe thấy nơi một người nào đang nói lảm nhảm hay nửa tỉnh ngủ; nhưng câu chuyện kể ngài muốn chứng minh ý nghĩa của một nhận định may mắn. Như vậy tài khéo muốn ám chỉ ở đây là “ xếp cả hai làm thành một”

[21] .Cả bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Thái và tiếng Miến đều giải thích antohadayaṃhadayaṃ; tự điển Pāli-Anh (PED) liệt kê hadaya là giống đực, nhưng tự điển Childers và tự điển Anh-Tích Lan (Sinhale) đều ghi là hdaya  cả hai đều cho là vô tính, như ở đây điều này cũng khá rõ ràng.

[22] . Ākāro; tự điển chú giải Pāli (CPD) đã trích dẫn đoạn này làm thí dụ cho từ ākāra (3), tức là, xuất hiện, hình dạng, hình thái, sắc mặt lại không thể đưa ra được một cách giải thích khác về ghi chú tiếp theo. Tuy nhiên hình như đây chỉ là một ví dụ về  ākāra (1) tức là cách chỉ định một tình cảm bằng cử điệu hay cử động –  tự điển Anh-Tích Lan (Sinhale) ghi là ākāra cũng đã đưa ra một danh sách các ý nghĩa như là “cử chỉ bên ngoài” và “cách diễn tả bằng bộ mặt” (như là một cách đưa ra một manh mối cho cách bố trí tâm)

[23]. Cách giải thích labbhate được bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Miến và tiếng Thái giải thích cho từ labhate.

[24] Ở đây Dhammapāla rõ ràng đã ám chỉ một đoạn trong phần mở đầu 28 =  Chú Giải Trường Bộ Kinh (DA) 24 = MA ii 106 = Chú Giải Tăng Chi Bộ iii 6 =  chú giải Xiển Minh I 270 = chú giải Bộ Pháp Tụ (Asl) 26 = Gandhavaṃsa 57 (JPTS 1886) trong đó Phật Tự Thuyết (Udāna), được coi như là chín chi giáo lý (aga), tương đương với tám mươi hai kinh, tức là somanassañāamayikagāthāpaisayuttā dve asīti suttantā udānan ti veditabba. Một số người – td. K.R. Norman. Văn chương Pāli Wiesbaden xuất bản năm 1983. tr. 61; bách khoa Phật Giáo I 617; và (ám chỉ cả) Jayawickrama, phần mở đầu. 101 n 5 – đã coi đoạn này có trong các tập chú giải của Buddhaghosa tương đương với Phật Tự Thuyết (Udāna) hiện nay với từ aga mang cùng tên, cho dù ta có thể biện luận là đây chỉ là một cách giải thích nhiều hơn về lời khẳng định.

[25]. Những gì được viết bằng văn xuôi nổi lên thông qua vui vẻ và trạng thái phỉ lạc và những gì được nổi lên do kết quả của cảm xúc Phật Pháp đem lại cho dù viết bằng văn xuôi hay văn vần.

[26]. Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) lại thêm taṃ ’anto dukkhassa là bản văn cũng được gắn tiếp  đầu ngữ “ –pe-”  vào.

[27] . Bản văn tiếng Miến và tiếng Thái giải thích là sace vo dukkham; còn bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) lại bỏ qua.

[28].  Evamādi tayida; bản văn tiếng Miến ghi là tayida.

[29]. Aviheṭhayaṃ; bản văn tiếng Shinhe và tiếng Thái lại ghi là aheṭhayaṃ.

[30]. Cp Mahāvastu I 359 cho là:”Toàn bộ các kệ trong tác phẩm Khagaviāa phải được cung cấp thêm ở đây đầy đủ, cụ thể là các đoạn kệ do từng các vị Ðộc Giác Phật mà Jones (bản dịch Mahāvastu I 305 n 1) có ghi chú thêm: “Kinh Khaggavisāa trong Sn (35-75) chỉ có 41 đoạn kệ mà thôi. Nhưng ở đây lại hàm ý cho là có đến 500 kệ, có nghĩa là đây là con số chỉ các Ðộc Giác Phật.

[31]. Bản văn tiếng Miến giải thích là ādinā; còn bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) và tiếng Thái lại bỏ qua.

[32] Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) và tiếng Miến giải thích là Ārāmadaṇḍa trong bản văn āraddha, bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) (tiếng Miến vl) ghi là Soṇadaṇḍa.

[33] .Vì được giới thiệu một trong hai trường hợp bằng đoạn văn Udānam udānesi (khiến cho Phật Tự Thuyết (Udāna) này nổi lên).

[34]. Āhacca bhāsitāni: cp MQ I 207 n. 2 và Ñāamoli, Guide 35 n 117/1. Câu này nhiều lần tái xuất hiện trong Chú giải Bộ Pháp Tụ (Asl) 9 nhưng ý nghĩa xem ra không mấy rõ ràng trong bản dịch Expos 11. Còn āhaccabhāsita vì một số lý do nào đó tự điển Chú Giải Pāli (CPD) lại đưa ra giải thích là āhaccāni, không được bất kỳ ấn bản nào ủng hộ cả. 

[35]. Theo tự điển Childers thì Jinavacana là từ đồng nghĩa với Buddhavacana.

[36] . Giống như trong td. Trung Bộ Kinh i 133

[37] .  Chú giải  J i 76

[38] . Bản văn tiếng Miến và tiếng Thái lại giải thích là osatao; bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) lại bỏ qua. Tập chú giải Dhp iii 127 lại giải thích là : anekehi buddhasatasahassehi avijahita udāna.

[39] Hình như có hàm ý Phật Tự Thuyết (Udāna) đã được kể lại trước Pháp Cú Kinh (Dhammapada), tuy nhiên thứ tự diễn tập trong  Chú Giải Trường Bộ Kinh (DA) 15 lại gợi ý theo thứ tự ngược lại.

[40]. Aparabhāge – có lẽ chỉ là một lời ám chỉ về chú giải Pháp Cú Kinh (Dhp-a) iii 127 cho là: Anekajātisasāran ti ima dhammadesana Satthā bodhirukkhamūle udānavasena udānetvā aparabhāge Ānandattherena puṭṭho kathesi. Bản dịch tiếng Thái lại thay từ aparabhāge bằng từ sagītā, tức là được trùng tụng vào giai đoạn sau này.

[41] . Chú giải Trường Bộ Kinh (DA) 16 = tập khởi đầu 17 cho thấy có sự tranh cãi không hiểu các đoạn kệ được nhắc đến ở đây hay các đoạn kệ bắt đầu, “Chắc hẳn, khi nào mọi sự xuất hiện” được đề cập đến trong Chú Giải Phật Tự Thuyết bao gồm lời công bố đầu tiên của Ðức Phật Cồ Ðàm, một bản Chú Giải Tiểu Bộ Kinh 13 đã cố gắng giải quyết bằng cách chỉ ra cho thấy đó là “đối với biết bao nhiên lần tái sanh nơi vòng luân hồi”, tuy nhiên hình thành đoạn đầu của Buddhavacana, đã có thời chỉ được đề cập đến trong suy nghĩ mà thôi, không có lời công bố cụ thể nào và chỉ được tường thuật lại vào giai đoạn sau này do Ānanda như sau, “ Chắc hẳn, khi nào mọi sự xuất hiện” chính vì thế được coi như là điều đầu tiên được thực sự công bố. Chú giải  cũng ủng hộ như vậy trong Sv-pt i 30tt. 

[42]. Cũng được trích trong Chú Giải Phật Tự Thuyết 371 dưới đây.

[43]. Vipphāra; chú giải như ở trên.

[44]. Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) và tiếng Miến giải thích là osamatthao  (bản văn tiếng Thái lại ghi là osamatthaṃ) còn  bản văn ghi là osamathao  

[45]. Pavattiyā nivattiyā vā; từ này có nghĩa là có dính líu đến sinh hoạt thế tục và ngược lại, theo đuổi việc tích lũy nghiệp chướng và ngược lại, chính vì thế có thể giải thích là, “Có dính líu và không dính líu” xin đọc td. G.M. Bailey. Các dữ liệu để nghiên cứu ý thức hệ Ấn Ðộ cổ đại: Pravtti and Nivtti. Torino. 1985, Chương 1.

[46]. Bản văn tiếng Thái về Sutta.

[47]. Ārādhayisu vata ma bhikkhū eka samaya, bản văn tiếng Miến (và tự điển Chú Giải Pāli (CPD) ghi là svārādheti) lại coi như là một trích dẫn trong Trung Bộ Kinh i 124;  Ārādhayisu vata me bhikkhave bhikkhū eka samaya citta. MA ii 97 giải thích là  ārādhayisū ti gahisu pūrayisu. Ðề nghị rằng giải thích của ngài Ñāamoli về đoạn này như sau, “Hỡi các vị Tỳ khưu, đã có một thời khi các vị đã thoả mãn suy nghĩ của ta” ( A treasurey of the ’s Words. Ii 8) được cho là dễ chấp nhận hơn “hỡi các Tỳ khưu, các Tỳ khưu của ta đã có thời hoàn tất được điều đó trong suy nghĩ” được tìm thấy trong MLS . i 161.

[48]. Sự nghiệp của Ðức Phật được chia thành hai giai đoạn: giai đoạn ban đầu kéo dài trong hai mươi năm trong đó ngài được coi như trong tình trạng mới giác ngộ, tiếp theo là một giai đoạn sau này gồm hai mươi lăm năm sau đó ngài chứng đắc Níp-bàn. Cũng trong chú giải về Phật Tự Thuyết tr.298tt, 425 dưới đây. Việc hàm ý ở đây là cuộc suy tàn của Tăng già được Ðức Phật trích dẫn, hay được tiên đoán trước (td. Trung Bộ Kinh i 444tt; A iii 105tt. 108tt; S i 61. ii 208tt. 267 tt) đã chỉ được bắt đầu trong giai đoạn thứ hai trong sự nghiệp của ngài.

[49]. Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Miến và tiếng Thái đã giải thích là Suttantapiṭakaṃ thay cho Suttapiṭakaṃ trong bản văn.

[50]. Udānasagaha; bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) ghi là Udānaga có nghĩa cánh tay chính là Phật Tự Thuyết (Udāna)  trong Chú Giải Phật Tự Thuyết 2 ở trên.

 2. Theo Vin ii 285 tt và chú giải Trường Bộ Kinh (DA) 13tt, Mahākassapa trong đại hội lần thứ nhất đã chất vấn Upāli về luật (Vinaya) và rồi lại chất vấn Ānanda về Phật pháp. Chính vì thế “Pháp môn” (dhammakkhandha) ở đây ta cũng nên hiểu ngoại trừ Vi diệu pháp là điều còn đang gây ra một số tranh cãi, một số các trường phái phương bắc lại cho là thực tế chính ngài Mahākassapa đã giải thích điều này. Thêm vào đó, chúng ta cũng biết được trong chú giải Trường Bộ Kinh (DA) 15 là Trường Bộ Kinh cũng bao gồm các bản văn hiện nay đã được sáp nhập vào Tiểu Bộ Kinh trong Tạng Vi diệu pháp, đang khi đó Trung Bộ Kinh cũng đã bao gộp những bản văn này vào tạng Kinh Phật, mà sau này hình như căn cứ vào đó Dhammapāla đã coi đó như một nguyên tắc.

3.  Paiññātesu có nghĩa là được chấp nhận là đúng, được phê chuẩn

4 .  Gaṇhiṃ Thag-a là uggaṇhiṃ, được lượm lên

[51]Như thể Trưởng lão Sāriputta.v.v..Thag-a

2 . Nhưng được đề cập đến trong chú giải Phật Tự Thuyết 273 ở trên giống như trong Ðại phẩm Kinh (Mahāvagga), hay trong chương vĩ đại (Great Chapter).

3 .   Bản văn tiếng Miến giải thích là ekānusandhi, bản văn tiếng Thái giải thích là eko anusandhi, còn bản văn ghi là eka anusandhī; bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale) lại ghi là ekā anusandhi; tự điển chú giải Pāli (CPD) liệt kê anusandhi là giống đực, tự điển Pāli Anh (PED) là giống cái, điều không chắc chắn như vậy về giống chắc có lẽ là do nhiều cách giải thích khác nhau. Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Miến và tiếng Thái đều thống nhất như vậy, tuy nhiên trong phần giải thích anusandhi thuộc số ít như vậy; trái lại Woodward đều in toàn bộ thành anusandhī cả.

4 . Pucchānusandhi; chú giải Trường Bộ Kinh (DA)  122tt đã phân biệt được ba loại anusandhi tức là (1) pucchānusandhi, là những gì diễn giải về phần Ðức Phật tiếp theo sau câu hỏi đặt ra cho ngài; (2) ajjhāsayānusandhi là phần giáo lý tiếp theo sau việc Ðức Phật nhận thức rõ về một số khuynh hướng hiện tại nơi chúng sanh; và (3) yathānusandhi là phần giáo lý tiếp theo sau và khớp với giáo lý trước đó trong cùng một kinh Phật. Xin đọc chú giải Bộ Pháp Tụ (Asl) 27 về nhiệm vụ anusandhi đảm trách trong việc liệt kê các đơn vị Phật pháp trong bất kỳ một kinh Phật nào.

58  Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Miến và tiếng Thái giải thích từ pucchānusandhiyathānusandhivasena trong bản văn là pucchānusandhivasena

59 . Gāthāpadato; bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Miến và tiếng Thái giải thích là gāthāpādato, câu thơ tứ tuyệt (có nghĩa là bốn câu), điều này không đúng, nếu chỉ có một điều là kết quả trong số chín mươi lăm đoạn kệ được nhắc đến ở trên mỗi bài kệ lại có đến 88,66 câu như thế, trong khi đó lại có lời khẳng định là mỗi đoạn kệ như vậy bình quân có tới 88,66 từ hình như là quá đáng (không hiểu bằng cách nào ta có thể liệt kê được các từ kép này). Tự điển Pāli – Anh (PED) giải thích gāthāpada, cho biết ý nghĩa của từ là “một nửa đọng trong một gāthā” đang khi trích Dhp 101 (được trích trong chú giải Phật Tự Thuyết 96 dưới đây, không hiểu đây có phải là “một từ duy nhất của đoạn kệ hay không” – cũng trích chú giải Phật Tự Thuyết 191) và chú giải Tiểu Bộ Kinh 123, trong đó giải thích là gāthāpadāna atthavaṇṇanā; Ñāṇamoli trong MR & I  133 đã dịch “chú giải các từ và ý nghĩa trong đoạn kệ đó” nhưng tốt hơn hết ta nên hiểu đó là việc chú giải về ý nghĩa các từ trong đoạn kệ, chính vì thế hình như pada ở đây có nghĩa giống như sikkhāpada đơn giản chỉ là một yếu tố, một phần tử hay một thành phần; có điều vẫn chưa được rõ ràng không hiểu ta nên hiểu là các mẫu tự hay các vần trong một đoạn kệ.

1. Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Miến và tiếng Thái đều giải thích aṭṭhasahassāni trong bản văn aṭṭhavīsasahassāni.

2. Tevīsati; bản văn tiếng Thái giải thích là tevīsuttara.

3 . Rất có thể giống như trong MA i 2 do các vị đại Trưởng lão niên trưởng.

4. Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Miến và tiếng Thái ghi là niddise trong bản văn là niddese.

5. Padān (i) ; bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Miến và tiếng Thái ghi là pādān (i) chú giải n 59 ở trên.

[54] .  Nidāna; Childers đã chú giải bằng một đoạn dài. Bản văn tiếng Miến, tiếng Thái giải thích là tattha và tattha tattha trong bản văn.

2 .  Vin. Ii 284 – 293

3 . Bản văn tiếng Tích Lan (Sinhale), tiếng Miến và tiếng Thái đều giải thích là yo thay vì ye như trong bản văn

4 .  Chú giải Trường Bộ Kinh (DA) 2 – 25

5 . Bản văn tiếng Miến, tiếng Thái giải thích là tattha còn bản văn ghi là tattha tattha

 1  2  3  4  5 » Trang cuối Phần 1/81

Bình luận

  • Security code

Lên đầu trang