BÀI ÔN TẬP: SỞ HỮU PHỐI HỢP VÀ TÂM NHIẾP

CETASIKASAPAYOGA, CITTASAṄGAHA)

(Phụ trách:  Đại Đức Siêu Minh - Cư sĩ Đức Tài )

* TỪ BÀI 2 ĐẾN BÀI 9:

A. Bài 2 đến bài 4

Là sở hữu phối hợp với tâm (sampayoga cittaṃ). Phần đề cập đến sở hữu tâm (cetasika) khi sinh khởi sẽ phối hợp đặng với tâm nào, tức là đồng sinh, thích ứng, phù hợp với thứ tâm đó. Nói cách khác, trạng thái nương đổ với tâm (đồng thuộc tính) trên ba cách:

1. Tợ tha: đi theo sẽ giống theo, kết hợp cũng sẽ thuộc tính đó....................

2. Bất thiện: tức sở hữu bất thiện, chỉ phối hợp với tâm bất thiện.......................

3. Thiện: tức sở hữu tịnh hảo, chỉ hợp cùng tâm tịnh hảo.

Cho nên: phần cetasika tức sở hữu tâm được chia ra 3 phần

I. Sở hữu tợ tha phối hợp

II. Sở hữu bất thiện phối hợp

III. Sở hữu tịnh hảo phối hợp

Các phần trên đã trình bày, định nghĩa, chi pháp, và phân tích ở các bài 2,3 và 4

B. Bài 5 đến bài 9

Là tâm nhiếp (cittasaṅgaha). Phần đề cập đến khi một thứ tâm khởi sanh lên dù thiện hay bất thiện, hoặc vô ký (quả và tố) thì sẽ gom đặng bao nhiêu sở hữu cùng đồng sinh, tức một tâm sanh lên yếu hiệp (saṅgaha) được những loại sở hữu nào và không nhiếp sở hữu nào. Trong phần tâm nhiếp, được thể hiện thành 5 phần nhiếp như:

1. Tâm bất thiện nhiếp

2. Tâm vô nhân nhiếp

3. Tâm dục giới tịnh hảo nhiếp

4. Tâm đáo đại nhiếp

5. Tâm siêu thế nhiếp

Các nhiếp trên đã nói lên tất cả ý nghĩa về pháp đồng sanh, về những khía cạnh như:

- Bất thiện (pháp xấu, pháp ác, pháp đen tối....)

- Vô nhân (không có lục nhân tương ưng tham, sân, si, vô tham, vô sân, vô si. Một trong bốn cách nói về nhân: nhân nhân, nhân duyên, duyên nhân, phổ biến nhân)

- Dục giới tịnh hảo ở cõi dục mà sử dụng tâm tốt lành, tâm hoàn thiện, tâm ảnh hưởng điều thiện............nhân cho quả lành

- Đáo đại tâm loại tu tập đắc thiền nhân về cõi thiền sắc, vô sắc, và tâm tận diệt phiền não

- Tâm siêu thế

Tóm lại:

Hai phần: sở hữu phối hợp (sampayoga) và tâm nhiếp (saṅgaha) có sự liên kết chặt chẻ giữa các danh pháp đồng sinh với nhau; tuỳ trường hợp, đặc tính, tính chất mà phát sanh lên để biết cảnh  thiện, bất thiện, vô ký

Nói chung:

* Về quyền sở hữu có 4 cách:

1. Đồng sanh (ekuppāda)

2. Đồng diệt (ekanirodha)

3. Đồng cảnh (ekārammaṇa)

4. Đồng vật ( căn -> ekavatthuka)

* Về tâm có 4 nhân sanh:

1. Nghiệp quá khứ (atītakamma)

2. Sở hữu tâm (cetasika)

3. Cảnh (ārammaṇa)

4. Vật (vatthu)

Như vậy:

- Trạng thái của sở hữu là tứ đồng (cetoyuttalakkhaṇa) tức nương đổ tâm mới đặng sanh ra, như: trò nương đổ thầy.

- Tâm nương sở hữu, bằng cách Nissaya tức như thầy nương trò, nương để cho trò hiểu biết. Vì sở hữu biết cảnh đặng là nhờ có tâm hướng dẫn; cho nên có 4 ý nghĩa chung cho tất cả thứ tâm như sau:

1. Trạng thái: nương đổ tâm

2. Phận sự: sinh ra không lìa tâm (aviyoguppādānarasaṃ)

3. Sự thành tựu: biết chung một cảnh với tâm (ākārammaṇapaccu paṭṭhanaṃ)

4. Nhân cần thiết: phải có tâm sanh (cittuppādapadaṭṭhānaṃ)

C. Phần gom và dón gọn chi pháp từ bài 2 đến bài 9 bằng bản đồ "sở hữu phối hợp và tâm nhiếp", tức là cô đọng lại toàn phần yếu hiệp của tâm và sở hữu tâm như sau (xin xem bản đồ cuối bài )

D. CHI PHÁP VIẾT TẮT:

CHỮ (KÝ HIỆU):

A: Tâm       = 121 thứ      (dựa theo 23 đoàn tâm từ A1 đến A23)

B: Sở hữu   = 52 thứ        (phân ra 13, từ B1 đến B13)

C: Sắc pháp = 28 sắc        (phân ra 11, từ C1 đến C11)

D: Níp bàn  = 1 NB          (có 1 là níp bàn)

E: Chế định = 13 chế định (tính theo danh chế định (6) và nghĩa chế định (7)

Theo từng bài học có thêm từ viết tắt, phụ thuộc tên gọi của sở hữu phối hợp hoặc tâm nhiếp. Dùng ký hiệu, chữ viết tắt cho thích hợp bởi danh từ chung và riêng của bài học, mà phần chánh là tên của chi pháp. Ở đây dưới dạng tự học hoặc nói nôm na là học hàm thụ

Mỗi tên mới, tức từ viết tắt mới có chú thích trong từng bài, vậy chỉ ôn tập toàn phần phối hợp và tâm nhiếp từ sở hữu biến hành đến tứ ngũ thiền siêu thế

Nếu quí vị học hoặc tham khảo hay nghiên cứu, thấy ký hiệu chữ viết tắt nào đạt hơn, hoàn thiện hơn, xin cùng đem ra áp dụng để đặng sự tiến hoá pháp học này

Sau đây là chi pháp viết tắt của sở hữu phối hợp với tâm, và tâm nhiếp đặng bao nhiêu sở hữu:

* SỞ HỮU PHỐI HỢP CÓ 3 PHẦN

I. SỞ HỮU TỢ THA PHỐI HỢP

B¹ = A: 121 thứ tâm

B^2/1 = S¹ + Dg (-10) : 55 thứ tâm

B^2/2 = B^2/1 + S² : 66 thứ tâm

B^2/3 = A - (10 + A^3/1) : 110 thứ tâm

B^2/4 = A - (QVN (15) + A^6/1 : 105 thứ tâm

B^2/5 = A^1H + A^5/8 + A^6/3 + DgTH¹ + S¹ + S² + S³ : 51 thứ tâm

B^2/6 = A - (A³ + A⁴ + A⁵ + A⁶) : 101 thứ tâm

II. SỞ HỮU BẤT THIỆN PHỐI HỢP

B³ = A¹ + A² + A³ : 12 thứ tâm

B^4/1 = A¹ : 8 thứ tâm

B^4/2 = A^1/1 + A^1/2 + A^1/5 + A^1/6 : 4 thứ tâm

B^4/3 = A^1/3 + A^1/4 + A^1/7 + A^1/8 : 4 thứ tâm

B⁵ = A² : 2 thứ tâm

B⁶ = A^1/2 + A^1/4 + A^1/6 + A^1/8 + A^2/2 : 5 thứ tâm

B⁷ = A^3/1 : 1 thứ tâm

III. SỞ HỮU TỊNH HẢO PHỐI HỢP

B⁸ + B⁹ + B¹⁰ = A^TH : 91 thứ tâm (24 + 27 + 40)

B¹¹ = A⁷ + A^ST : 48 thứ tâm (8 + 40)

B¹² = A⁷ + A⁹ + A^SG1 : 28 thứ tâm (8 + 8 + 12)

B¹³ = A^TH1 : 79 thứ tâm (12 + 27 + 40)

* TÂM NHIẾP CÓ 5 PHẦN:

1. TÂM BẤT THIỆN NHIẾP

A^1/1 = B¹ + B² + B³ + B^4/1 + B^4/2 : 19 SH (7 + 6 + 4 + 1 + 1)

A^1/2 = A^1/1 + B⁶ : 21SH (19 + 2)

A^1/3 = B¹ + B² + B³ + B^4/1 + B^4/3 : 19 SH (7 + 6 + 4 + 1 + 1)

A^1/4 = A^1/3 + B⁶ : 21 SH (19 + 2)

A^1/5 = A^1/1 - B^2/5 : 18 SH (19 - 1)

A^1/6 = A^1/5 + B⁶ : 20 SH (18 + 2)

A^1/7 = A^1/3 - B^2/5 : 18 SH (19 - 1)

A^1/8 = A^1/7 + B⁶ : 20 SH (18 + 2)

A^2/1 = B¹ + B² (- B^2/5) + B³ + B⁵ : 20 SH (7 + 5 (-1) + 4 + 4)

A^2/2 = A^2/1 + B⁶ : 22 SH (20 + 2)

A^3/1 = B¹ + B^2/1 + B^2/2 + B^2/4 + B³ + B⁷ : 15 SH (7 + 1 + 1 + 1 + 4 + 1)

A^3/2 = B¹ + B² (- B^2/5 ; B^2/6) + B³ : 15 SH (7 + 4 + 4)

2. TÂM VÔ NHÂN NHIẾP

10 (NST) = B¹: 7 SH

A^Y + A^4/4 + A^5/7 = B¹ + B^1/1 + B^1/2 + B^1/3 : 10 SH (7 + 1 + 1 + 1)

A^5/8 = B¹ + B² (- B^2/4; B^2/6) : 11 SH (7 + 4)

A^6/2 = B¹ + B² (- B^2/5; B^2/6) : 11 SH (7 + 4)

A^6/3 = B¹ + B² ( - B^2/6) : 12 SH (7 + 5)

3 . TÂM DỤC GIỚI TỊNH HẢO NHIẾP

A^7/1 + A^7/2 = B¹ + B² + B⁸ + B⁹ + B¹⁰ + B¹¹ + B¹² + B¹³ : 38 SH (7 + 6 + 19 + 3 + 2 + 1)

A^7/3 + A^7/4 = (A^7/1 + A^7/2) - B¹³ : 37 SH (38 - 1)

A^7/5 + A^7/6 = (A^7/1 + A^7/2) - B^2/5 : 37 SH (38 - 1)

A^7/7 + A^7/8 =  (A^7/1 + A^7/2) - B^2/5; B¹³ : 36 SH (38 - 2)

A^8/1 + A^8/2 = B¹ + B² + B⁸ + B⁹ + B¹⁰ + B¹³ : 33 SH (13 + 19 + 1)

A^8/3 + A^8/4 = A^8/1 + A^8/2 (- B¹³) : 32 SH (13 + 19)

A^8/5 + A^8/6 = A^8/1 + A^8/2 (- B^2/5) : 32 SH (12 + 19 + 1)

A^8/7 + A^8/8 = A^8/1 + A^8/2 ( - B^2/5; B¹³) : 31 SH (12 + 19)

A^9/1 + A^9/2 = B¹ + B² + B^TH (- B¹²) : 36 SH (13 + 19 + 3 + 1)

A^9/3 + A^9/4 = A^9/1 + A^9/2 (- B¹³) : 35 SH (13 + 19 + 3)

A^9/5 + A^9/6 = A^9/1 + A^9/2 (- B^2/5) : 35 SH (12 + 19 + 3 + 1)

A^9/7 + A^9/8 = A^9/1 + A^9/2 (- B^2/5; B¹³) : 34 SH (12 + 19 + 3)

4. TÂM ĐÁO ĐẠI NHIẾP

S^1H = B¹ + B² + B^TH (- B¹¹) : 35 SH (13 + 19 + 2 + 1)

S^2H = S^1H - B^2/1 : 34 SH (12 + 19 + 2 + 1)

S^3H = S^2H - B^2/2 : 33 SH (11 + 19 + 2 + 1)

S^4H = S^3H - B^2/5 : 32 SH (10 + 19 + 2 + 1)

S^5H = S^4H - B¹² : 30 SH (10 + 19 + 1)

5. TÂM SIÊU THẾ NHIẾP

S^1S = B¹ + B² + B^TH (- B¹²) : 36 SH (13 + 19 + 3 + 1)

S^2S = S^1S - B^2/1 : 35 SH (12 + 19 + 3 + 1)

S^3S = S^2S - B^2/2 : 34 SH (11 + 19 + 3 + 1)

S^4S + S^5S = S^3S - B^2/5 : 33 SH (10 + 19 + 3 +1)