NGƯỜI ĂN CHAY CÓ ĐẠO ĐỨC KHÔNG?
Nguyên tác: “Is there something spiritually wholesome about being a vegetarian”?
Tác giả: Tỳ kheo Kumara
Dịch giả: Tỳ Kheo Thiện Minh
Giới thiệu: Tỳ kheo Kumara là người Mă Lai gốc Hoa. Khi c̣n là cư sĩ, ông đă từng hoạt động tích cực trong các hội Phật giáo tại Mă Lai, và là một trong những sáng lập viên của diễn đàn Phật giáo "Dhamma-List" trên mạng Internet. Bài này được viết và gửi cho diễn đàn đó khi ông c̣n c̣n là một Sa-di.
Trên diễn đàn này tôi biết có một số người ăn chay. Là một người có nhiều quan tâm về sức khỏe, tôi hầu như cũng thích ăn rau đậu. Tuy nhiên, tôi nhận thấy là có một số người h́nh như bám víu lấy một quan điểm mà theo ư tôi cần phải được nghiêm túc cứu xét lại – nghĩa là quan điểm cho rằng có được một tâm linh cao thượng ǵ đó khi là một người ăn chay.
Đối với những ai có quan điểm như thế, xin đọc những ǵ tôi viết dưới đây:
Như các bài kinh đă chỉ rơ, chính Đức Phật với trí tuệ rộng lớn đă không bao giờ đ̣i hỏi các môn đệ của ḿnh, tu sĩ hay cư sĩ phải "ăn chay". Và như vậy, bạn nên xét lại quan điểm cho rằng có được một tâm linh cao thượng ǵ đó khi là một người ăn chay.
Chính Đức Phật cũng không phải là người "ăn chay." Và như vậy, bạn nên xét lại quan điểm cho rằng có được một tâm linh cao thượng ǵ đó khi là một người ăn chay.
Một số người có thể tranh luận cho là qua ḍng thời gian, ai đó đă sửa đổi một số chi tiết trong các kinh điển. Điều đó khó có thể xảy ra, v́ các bài kinh (ít nhất là theo truyền thống Phật giáo Nam Tông) được truyền lại cho đến ngày nay qua một nhóm rất đông các vị tăng ni, chứ không phải do một vài cá nhân nào cả. Như vậy họ có thể kiểm tra lẫn nhau về các sai sót, nếu có. Không một cá nhân nào có thể thay đổi điều ǵ nếu không có sự đồng ư của những người khác. Trong khoảng 500 năm, sự tinh tuyền trong các bộ kinh được duy tŕ qua truyền thống truyền khẩu do một nhóm rất đông các vị tăng ni tụng đọc. Cuối cùng, khi kinh tạng được ghi chép vào đầu thế kỷ Tây lịch v́ các cuộc nội chiến, các vị tăng với ḷng thành tín và quư kính Đức Phật chắc chắn đă phải cố gắng hết sức để bảo đảm được tính chính xác.
Giả sử rằng, mặc dù tất cả những sự kiện đó là như vậy, vẫn có vài người đă cố t́nh sửa đổi các bài kinh, th́ điều đó hoàn toàn không thể xảy ra được v́ không hề có "một mảy may" dấu vết nào trong Tam tạng kinh điển dày cộm như thế (gồm các tạng Luật, tạng Kinh, và tạng Vi Diệu Pháp) đă gợi ư cho thấy là Đức Phật đă khuyên chúng ta nên "ăn chay". Và như vậy, bạn nên xét lại quan điểm cho rằng có được một tâm linh cao thượng ǵ đó khi là một người ăn chay.
Ngay cả những điều vừa nêu trên vẫn chưa thuyết phục được bạn, th́ bạn hăy tự hỏi chính ḿnh điều này xem sao: "Tại sao tôi lại cho rằng người ăn chay là có được một tâm linh cao thượng ǵ đó?" Bạn có thể nói là: "Nếu tôi ăn thịt, tôi có thể gián tiếp ủng hộ sự sát hại các thú vật"; hoặc giả: "Nếu tôi ăn thịt, tôi có thể gián tiếp trở thành kẻ chém giết," hoặc hơn thế nữa: "Nếu tôi là người 'ăn chay trường', có nghĩa là có ít thú vật hơn sẽ bị giết hại."
Tôi phải công nhận mối quan tâm của bạn thật đáng khâm phục. Nhưng chúng ta hăy xem xét thêm về điều này để có được một tầm nh́n tốt hơn. Bạn hăy cố gắng tự hỏi ḿnh xem: "Những thứ rau đậu bạn sử dụng ở đâu mà ra?" Bạn có thể trả lời ngay: "Từ các nông trại". Để sửa soạn trồng tỉa, đất cát cần phải được cày xới lên, có phải không? Và khi cây cỏ mọc lên, chắc hẳn thuốc trừ sâu cũng được sử dụng để xịt cho cây cỏ, có phải không? Làm như vậy chẳng phải là đă giết hại biết bao nhiêu sinh vật, cho dù chúng có thể rất nhỏ, và h́nh như không nghĩa lư ǵ đối với con người chúng ta, có phải vậy không? Chả lẽ chúng không phải chịu đau khổ?
Một số người vẫn có thể biện minh cho là chúng ta có thể có được rau đậu từ các nông trại trồng rau trong nước (hydroponic farms). Thật là một biện luận tuyệt vời. Tôi phải công nhận như vậy. Nhưng chúng ta hăy xem xét kỹ hơn, để có một tầm nh́n tốt hơn. Những nông trại kiểu đó cần sử dụng rất nhiều nước, v́ để nuôi dưỡng các loại rau cải, v́ việc cần giữ vệ sinh cho chỗ trồng tỉa, và dùng nước vào nhiều thứ khác nữa. Phải chăng việc sử dụng nước như vậy chẳng giết hại biết bao nhiêu sinh vật là ǵ, cho dù chúng có thể rất nhỏ bé, và h́nh như không nghĩa lư ǵ đối với con người chúng ta phải vậy không? Chả lẽ chúng không phải chịu đau khổ?
Và chúng ta hăy xem xét những chiếc hộp và đường ống nhựa mà công việc trồng trọt phải lệ thuộc rất nhiều vào đó, và cả những nguyên vật liệu để dựng lên các nhà kính. Các vật liệu đó cần được chế tạo. Và như vậy, một cách gián tiếp các xưởng máy cũng rất cần thiết. Như vậy, một số đất đai cũng phải bị giải tỏa, khai hoang để dọn mặt bằng. Làm như vậy chẳng phải là đă giết hại biết bao nhiêu sinh vật, cho dù chúng có thể rất nhỏ, và h́nh như không nghĩa lư ǵ đối với con người chúng ta, có phải vậy không? Chả lẽ chúng không phải chịu đau khổ?
Máy móc và các trang thiết bị được sử dụng trong nhà máy cũng cần phải được chế tạo. Và như vậy gián tiếp nhiều nhà máy khác cũng phải được dựng lên và đ̣i hỏi phải có nhiều đất hơn nữa cũng phải được giải phóng mặt bằng. Làm như vậy chẳng phải là đă giết hại biết bao nhiêu sinh vật, cho dù chúng có thể rất nhỏ, và h́nh như không nghĩa lư ǵ đối với con người chúng ta, có phải vậy không? Chả lẽ chúng không phải chịu đau khổ?
Chúng ta hăy xem xét kỹ hơn nữa về việc cung cấp điện, nước, các dịch vụ viễn thông và các cơ sở hạ tầng khác. Chỉ cần xem xét những ǵ cần phải được thi hành để cung cấp những hoạt động đó thôi. Làm như vậy chẳng phải là đă giết hại biết bao nhiêu sinh vật, cho dù chúng có thể rất nhỏ, và h́nh như không nghĩa lư ǵ đối với con người chúng ta, có phải vậy không? Chả lẽ chúng không phải chịu đau khổ?
Và hăy xem xét sự vận chuyển tất cả những nguyên vật liệu đó đến chỗ này chỗ kia để thiết lập những nhà máy đó, các kết cấu hạ tầng cơ sở phục vụ cho các nhà máy đó. Để các nguyên vật liệu được cung cấp cho các nhà máy, để cho các hộp trồng rau, ống nhựa và các nguyên vật liệu dùng để dựng lên các nhà kính đó, thiết lập các nông trại "trồng rau trong nước", và tất cả những thứ đó cũng phải được vận chuyển đến các nông trại để có thể thực hiện công tác "trồng rau quả trong nước", và cuối cùng để bạn có thể đến mua và ăn chúng. Làm như vậy chẳng phải là đă giết hại biết bao nhiêu sinh vật, cho dù chúng có thể rất nhỏ, và h́nh như không nghĩa lư ǵ đối với con người chúng ta, có phải vậy không? Chả lẽ chúng không phải chịu đau khổ?
Như thế, có thích đáng chăng nếu ta cho rằng: "Nếu tôi chỉ dùng toàn là rau quả, th́ tôi cũng đă gián tiếp ủng hộ việc sát hại hàng loạt các sinh vật;" hoặc giả: "Nếu tôi không dùng thịt, tôi cũng đă gián tiếp trở thành một kẻ giết hại" và hoặc giả: "Nếu tôi không dùng thịt, điều đó không có nghĩa là số sinh vật bị giết hại sẽ ít hơn. Và trên thực tế, có lẽ chúng c̣n bị sát hại nhiều hơn nữa là đàng khác".
Tôi có thể tiếp tục như thế, nhưng tôi đoán chừng giờ đây th́ bạn đă nắm bắt được một thông điệp. Và v́ thế, rất có thể bạn sẽ muốn xét lại quan điểm cho rằng có được một tâm linh cao thượng ǵ đó khi là một người ăn chay. Chúng ta phải hiểu rằng: chúng ta đang sống trong "cơi Ta-bà" và cơi này gọi là "Ta bà" không phải là không có lư do. Trên trần gian này, sự đau khổ lúc nào cũng có mặt. Đó là điều Đức Phật đă công bố. Căn nguyên của sự đau khổ chính Đức Phật cũng đă công bố. Ngài cũng công bố về sự kết thúc đau khổ, cũng như con đường đưa đến tận diệt đau khổ.
Sau khi đă đưa ra những luận cứ hợp lư như vậy, một số người "vẫn" nhấn mạnh thêm là kiêng ăn thịt có thể làm giảm ḷng ham muốn (tanha) của chúng ta, và như vậy có được một tâm linh cao thượng ǵ đó khi là một người ăn chay. Tôi xin hỏi lại: "Ai nói thịt ngon hơn rau?" Bạn đă từng nếm thử thịt mà không cần thêm một số gia vị nào chưa? Một củ cà rốt sống c̣n ngon hơn rất nhiều. Chính tôi dễ dàng thèm ăn sô cô la hơn là thèm ăn thịt. Tôi có thể nói trái Sầu riêng c̣n ngon hơn thịt biết bao nhiêu lần. Thế nên, cho là kiêng ăn thịt có thể giảm thiểu thèm muốn là không thích hợp mấy. Bên cạnh đó, có ác cảm với một sự vật "trung ḥa", như thịt chẳng hạn, xem ra không cần thiết mà c̣n có thể gây cản trở cho sự phát triển tâm linh của chúng ta nữa. Và như vậy, bạn nên xét lại quan điểm cho rằng có được một tâm linh cao thượng ǵ đó khi là một người ăn chay.
Hăy xét đến điều Đức Phật đă dạy: "Tác ư (cetana) chính là nghiệp (kamma)". Khi chúng ta ăn thịt chúng ta đâu có suy nghĩ là: "Ôi, ước ǵ họ giết thêm nhiều thú vật nữa đi để tôi có nhiều thịt hơn mà sử dụng. Không hề ǵ nếu như một số sinh vật phải chịu đau khổ hay bị giết." Khi chúng ta ăn rau, quả và các thực phẩm không phải là thịt, chúng ta đâu có nghĩ: "Ôi, ước ǵ họ trồng thêm nhiều hơn các loại thực phẩm như vậy. Không hề ǵ nếu như một số sinh vật phải chịu đau khổ hay bị giết." Khi chúng ta ăn, ư định của chúng ta chỉ là ăn, thế thôi.Tuy nhiên, chúng ta có thể thực hành thêm nhiều điều sau đây:
- Chúng ta nên ăn uống điều độ. Đừng bao giờ ham muốn nhiều hơn những ǵ ta thực sự cần đến. Đó chính là điều Đức Phật khuyên chúng ta, và có một sự cao thượng trong tâm linh về điều này, chứ không phải chỉ đơn giản là chuyện không ăn thịt.
- Bạn có thể chọn chỉ dùng bữa "đúng giờ mà thôi" (từ sáng đến trưa). Đây cũng là điều cần được khuyến khích cho cả hàng cư sĩ trong một vài ngày nào đó trong tháng. Đó chính là điều Đức Phật khuyên chúng ta, và có một sự cao thượng trong tâm linh về điều này, chứ không phải chỉ đơn giản là chuyện không ăn thịt.
- Khi chúng ta ăn, chúng ta nên ăn với chánh niệm, nhai với chánh niệm, nếm với chánh niệm, và nuốt với chánh niệm. Làm thư thế sẽ giúp ta ăn mà không thèm khát, đồng thời tăng cường năng lực chánh niệm của ta. Đó chính là điều Đức Phật khuyên chúng ta, và có một sự cao thượng trong tâm linh về điều này, chứ không phải chỉ đơn giản là chuyện không ăn thịt.
Nếu bạn chọn "ăn chay trường" cũng tốt thôi, và bạn hăy tiếp tục như thế. Hăy kiểm tra lại với những người "ăn chay trường" có nhiều hiểu biết, để có được một sự cân bằng trong các khẩu phần chay. Bạn cần bảo đảm thức ăn đó có đủ chất đạm, vitamin B-12 và chất kẽm.
Nhưng v́ lợi ích của chính bạn, xin đừng bám vào quan điểm cho rằng có được một tâm linh cao thượng ǵ đó khi là một người ăn chay. Lại nữa, chắc hẳn là không khôn ngoan chút nào khi chúng ta nghĩ là chúng ta sẽ vượt trổi hơn người khác do việc chúng ta lựa chọn thứ thực phẩm để ăn. Hăy tự kiểm lại phản ứng trong tâm ḿnh mỗi khi bạn thấy người khác ăn thịt. Thêm vào đó, thật là một điều hoàn toàn không thích hợp chút nào nếu ta áp đặt quan điểm sai lệch như vậy lên người khác.
Bài viết này nhằm cung cấp thông tin, chứ không hề nhằm phê phán hoặc xúc phạm đến bất kỳ ai. Mong rằng nó sẽ được đọc với một thái độ đúng đắn.